مقالهای تخصصی از مرکز مشاوره خانواده آویژه
در مرکز مشاوره خانواده آویژه، یکی از پرتکرارترین نگرانیهایی که والدین مطرح میکنند این است:
«نوجوانم دیگه مثل قبل نیست… حرف نمیزنه، زود عصبانی میشه، توی اتاقش حبس میشه. نمیدونم از چی میترسه.»
واقعیت این است که ترس نوجوانان از بین نمیرود؛
فقط شکلش عوض میشود.
همان کودکِ دیروز که از هیولاهای زیر تخت میترسید،
امروز نوجوانی است که از:
طرد شدن
قضاوت دیگران
شکست
و «کافی نبودن»
میترسد.
مرحله جهانی ترس؛ از کودکی تا نوجوانی
تقریباً همهی ما دوران کودکی را با ترسهایی به یاد داریم:
تاریکی
صداهای ناشناخته
موجودات خیالی
تنهایی شبانه
این ترسها واقعی بودند، حتی اگر منشأشان خیال بود.
و نکته مهم اینجاست:
آن ترسها نابود نشدند؛ تکامل پیدا کردند.
سالهای ابتدایی؛ وقتی ترسها بلند و آشکارند
در کودکی، ترسها واضحاند و مستقیم بروز میکنند.
نشانههای رایج ترس در کودکان:
سخت خوابیدن و صدا زدن والدین
بهانهگیری قبل از خواب
وابستگی بیش از حد
کابوس و گریه شبانه
ترسهای اصلی کودک:
جدایی از والدین
تاریکی
هیولاها و دزدها
تنها ماندن
در این سن، کودک یک چیز میخواهد:
اطمینان از اینکه اگر بترسد، کسی هست.
پیشنوجوانی؛ وقتی هیولا وارد ذهن میشود
حدود ۹ تا ۱۲ سالگی،
ترسها دیگر زیر تخت نیستند؛
آنها وارد مدرسه، جمع دوستان و آینه میشوند.
در این سن، بسیاری از والدین میگویند:
«انگار بچهم عوض شده…»
و واقعاً هم عوض شده است.
نشانههای ترس در پیشنوجوان:
دلدرد یا سردرد قبل از مدرسه
زودرنجی و واکنشهای شدید
حساسیت افراطی به نمره و عملکرد
کنار کشیدن از فعالیتهای قبلی
تمایل به تنهایی بیش از حد
ترسهای واقعی پیشنوجوان:
خجالت کشیدن در جمع
پذیرفته نشدن
مسخره شدن
مقایسه بدنی و ظاهری
شکست تحصیلی یا ورزشی
این رفتارها بیادبی یا لجبازی نیستند؛
اغلب نشانهی اضطراب نوجوان در حال رشد هستند.
نوجوانی؛ وقتی ترسها ساکت اما سنگین میشوند
در دوران نوجوانی، ترسها کمصدا میشوند
اما وزنشان چند برابر میشود.
نوجوان:
کمتر حرف میزند
بیشتر پنهان میکند
و کمتر کمک میخواهد
نه چون نیاز ندارد،
بلکه چون نمیداند چطور نیازش را بگوید.
ترسهای پنهان نوجوانان امروز:
«اگه خراب کنم، همه میفهمن بیعرضهام»
«اگه خودِ واقعیمو ببینن، ترکم میکنن»
«همه جلوتر از منن»
«از ظاهرم متنفرم»
«آینده خیلی ترسناکه»
نشانههای رفتاری:
ساعتها در اتاق ماندن
وابستگی شدید به موبایل
حساسیت افراطی به ظاهر
درگیری دائمی با دوستان
گفتن «خوبم» در حالی که خوب نیست
رفتارهای پرخطر (ویپ، الکل، رانندگی خطرناک، غرق شدن در بازی)
اینها اغلب زبان غیرمستقیم ترس نوجوانان است.
چرا «نصیحت مستقیم» جواب نمیدهد؟
پرسشهایی مثل:
«مشکلت چیه؟»
«چرا اینقدر حساسی؟»
«ما هم همسن تو بودیم!»
معمولاً فقط دیوار دفاعی نوجوان را بالاتر میبرند.
جایگزینهای مؤثرتر:
«به نظر میاد حالت مثل قبل نیست…»
«اگه خواستی حرف بزنی، من هستم»
«میخوای فقط گوش بدم یا نظر هم بدم؟»
«بیا یه دور بزنیم / بستنی مهمون من»
حتی اگر جوابش «نه» باشد،
همین پیشنهادها احساس امنیت میسازند.
چرا تغییر فضا معجزه میکند؟
نوجوانها معمولاً:
پشت میز شام
روبهروی نگاه مستقیم
راحت حرف نمیزنند.
اما:
داخل ماشین
هنگام پیادهروی
یا موقع خوردن خوراکی
دفاعها پایین میآید.
حرکت و عدم تماس چشمی، فضا را امنتر میکند.
مواجهه با ترس؛ نه حذف آن
وظیفه والدین این نیست که:
ترسها را پاک کنند
یا همهچیز را درست کنند
بلکه این است که:
کنار نوجوان بایستند
احساساتش را معتبر بدانند
و به او یاد بدهند میتواند از پس آنها بربیاید
چهار گام طلایی:
اعتباربخشی: «میفهمم چرا برات بزرگه»
عادیسازی: «خیلیها همین حس رو دارن»
توانمندسازی: «به نظرت قدم بعدی چیه؟»
اطمینان: «لازم نیست کامل باشی تا ارزشمند باشی»
آموزش زبان احساسات؛ سلاح مخفی والدین آگاه
بسیاری از نوجوانان فقط یک کلمه بلدند:
«عصبانیام».
در حالی که خشم اغلب احساس پوششی است.
پشت خشم ممکن است باشد:
طردشدگی
شرم
ترس
حس ناکافی بودن
پاسخهای کمککننده:
«شاید بیشتر ناامید شدی تا عصبانی»
«ممکنه احساس طردشدگی داشته باشی»
«انگار خیلی تحت فشار بودی»
هرچه نوجوان احساساتش را بهتر بشناسد،
کمتر آنها را با رفتارهای مخرب نشان میدهد.
نقش مشاوره در مدیریت ترس نوجوانان
گاهی والدین بهتنهایی کافی نیستند.
و این شکست نیست؛ آگاهی است.
در مرکز مشاوره خانواده آویژه، ما به خانوادهها کمک میکنیم:
ریشه ترس نوجوان را بشناسند
ارتباط امنتری بسازند
و از اضطرابهای پنهان قبل از مزمن شدن پیشگیری کنند
جمعبندی نهایی
هیولاها ناپدید نمیشوند؛
بزرگ میشوند.
از زیر تخت،
به ذهن نوجوان.
کودک وقتی میترسد صدا میزند.
پیشنوجوان عقب میکشد.
نوجوان در را میبندد،
اما هنوز امیدوار است کسی پشت آن باشد.
مرکز مشاوره خانواده آویژه
همراه شما در مسیر درک، ارتباط و سلامت روان نوجوانان
برای ساختن نوجوانانی قوی، نه بیاحساس
منبع: شماره مشاوره خانواده