١- هدف اساسی از به کارگیری مخازن توزیع به کدام گزینه نزدیکتر است؟ (آزمون کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط ۷۳)

۱) تامین نوسانات مصرف آب ۲) افزایش ظرفیت ذخیره ای ۳) تامین فشار ۴) کلرزنی آب

۲- حداقل ظرفیت مخزن آب در شبکه توزیع باید چه درصدی از حداکثر نیاز آبی روزانه باشد؟ (آزمون کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط ۷۵)

۱) ۱۰۰ ۲) ۷۵ ۳) ۵۰ ۴) ۲۵

۳- معمولا ظرفیت غیرمفید یک مخزن و یا سد چند درصد ظرفیت کل می باشد؟ (آزمون Ph.D بهداشت محیط ۷۴)

۱) ۵ ۲) ۱۵ ۳) ۲۵ ۴)۳۵

۴- شهری که ارتفاعات چندی آن را محصور کرده باشد، کدام نحوه استقرار مخازن ذخیره آب برای آن مناسب است؟ (آزمون کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط ۸۱)

1) ثقلی ساده نوع ۱ ۲) ثقلی ساده نوع ۳) پمپاژ ثقلی ۴) ثقلی مرکب

۵- اجتماعی در بین دو بلندی قرار گرفته است، کدام سیستم مخزن توزیع آب بهتر است؟ (آزمون کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط ۷۷)

1) ثقلی ساده نوع یک ۲) ثقلی ساده نوع دو ۳) ثقلی مرکب ۴) پمپاژ مستقیم

۶- چنانچه اختلاف ارتفاع بین بالا و پایین شهر زیاد باشد، کدام گزینه زیر برای سرویس دهی مخازن مناسب تر است؟ (آزمون کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط ۷۹)

۱) ثقلی ساده نوع ۱ ۲) ثقلی ساده نوع ۲ ۳) ثقلی مرکب ۴) پمپاژ با مخزن متعادل کننده

۷- در مناطقی که اختلاف ارتفاع مخزن در بالا و نقاط پایین دست شهر خیلی زیاد باشد، بکارگیری مخازن توزیع در شبکه آبرسانی کدام مورد است؟ (آزمون Ph.D بهداشت محیط ۷۹)

1) ثقلی ساده نوع اول ۲) ثقلی ساده نوع دوم ۳) پمپاژ ۴) پمپاژ – ثقلی

منبع: سوالات تستی شبکه های توزیع آب و تاسیسات آن + پاسخ تشریحی

خطرات مواد شیمیایی یکی از مهمترین مقوله های مورد بحث در صنایع نفت و گاز و پتروشیمی بوده و شناسایی انواع مخاطرات ناشی از گاز و نشت آن و چگونگی مقابله با آنها از اهمیت بسزایی برخوردار است؛ بطوری که در این زمینه کتب و مقالات متعدد به رشته تحریر در آمده است. شناسایی و برطرف نمودن نشت گاز و مخاطرات مرتبط با آن نه تنها از دیدگاه حفظ امنیت و جان پرسنل از اهمیت بسیار بالایی برخوردار، بلکه به سبب حساس شدن مسائل زیست محیطی و لزوم اندازه گیری هدر رفت مواد و انرژی بر اهمیت آن افزوده است.

اندازه گیری نشت گازها و بخارات وابستگی شدیدی به نوع ماده مورد مطالعه دارد. مقدار و تنوع مواد شیمیایی بسیار زیاد است (بیش از 5 میلیون ترکیب آلی طبیعی یا سنتزی) و هر روز بنا به نیاز یا برحسب پژوهش ها و اکتشاف های جدید این تعداد افزایش می یابد. در نتیجه، طرز کار و آشنا شدن با خطرهایی که از لحاظ ایمنی ممکن است این مواد و نشت آنها به وجود آورند، و اندازه گیری مستمر آنها امری ضروری است. کسانی که با مواد شیمیایی سروکار دارند باید بدانند که چه خطرهایی از سوی مواد متوجه آنهاست و چگونه از نظر ایمنی، خود را در مقابل آنها مصون نگهدارند.

همواره از سوی کارخانه های بزرگ تولید کننده این مواد و شرکت های بیمه توصیه ها و استانداردهایی ارائه شده است که باید کاملا از سوی افراد رعایت و بدون اطلاع قبلی از کار با آنها خودداری شود. آگاهی از خطرهای ناشی از مواد شیمیایی و آگاه سازی دیگران از آن بسیار مهم است. جهت تحقق این هدف سالهاست از سوی کشورهای صنعتی دنیا، به ویژه آنهایی که از لحاظ تولید مواد شیمیایی بسیار پیشرفته اند، برای کارخانه های تولید کننده مواد شیمیایی نشانه های استانداردی مشخص کرده اند که روی ظرف های محتوی مواد شیمیایی نصب می شوند. این نشانه ها نشان می دهد که این مواد چه خواصی دارند و چگونه باید با آن کار کرد. آموزش و نیز مطالعه خطرات ناشی از مواد شیمیایی برای تمام کسانی که به نوعی با مواد شیمیایی سرو کار دارند امری بسیار ضروری است.

در میان مواد شیمیایی موجود در جهان، گازها به سبب جابجایی سریع و احتمال نشت، حتی از روزنه های ریز، و همچنین احتمالی آسیب به افراد از جهات مختلف اعم از پوست و تنفس بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند.

گاز حرکت و جابجایی اتفاقی و توأم با هرج و مرج تعداد زیادی ذرات در برخورد با یکدیگر و با دیواره های مخزن نگهدارنده است و نام گاز نیز از لغت هرج و مرج اقتباس گردیده است. گازها به سرعت با هم مخلوط می گردند و در صورتی که حتی مقادر بسیار کمی از آنها رها گردد، ظرف مدت زمان کوتاهی قادرند كل فضای در برگیرنده را اشغال کنند. یکی از مشخصه های انواع گاز و بخارات ناشی از مایعات قابل اشتعال، قابلیت رسیدن به چگالی یکنواخت در همه محیط است. حجم مشخصی از هر گاز در دما و فشار یکسان دارای تعداد معین مولکول است، به همین دلیل است که بطور متعارف گازها را با حجمشان اندازه می گیرند.

مفاهیم حدود زیان آور

از آنجایی که برخی در برگه های اطلاعات ایمنی مواد برخی از واژگان در خصوص گازهای سمی پر کاربرد هستند، در زیر به ارائه مفاهیم هر یک می پردازیم.

REL: برابر است با غلظت TWA مجاز برای بیشتر از 10 ساعت کار روزانه در طی 40 ساعت کار هفتگی. PEL برابرند با غلظت مجاز TWA در حالتی که کار به صورت پیوسته باشد، یعنی هر روز پشت سر هم برای 8 ساعت کار روزانه و 40 ساعت کار هفتگی.

STEL: حدی است که غلظت متوسط ماده آلاینده در هیچ 15 دقیقه ای در طول یک روز کاری (8 ساعت) نباید از آن گذر کند. در معرض گاز قرار دادن در حالت STEL نباید از 15 دقیقه بیشتر شود و نباید بیشتر از 4 بار در روز تکرار گردد. می بایست حداقل 60 دقیقه بین دو بار STEL فاصله باشد.

حد سقف:(Ceiling Limit) غلظتی که در هر زمان نباید از آن فراتر رفت.

IDHL: بیشینه غلظتی است که کار کردن در بالاتر از آن فقط با استفاده از تجهیزات تنفسی بسیار کارا مجاز است. تمام مفاهیم گازهای سمی در شکل زیر به طور شماتیک نشان داده شده است.

مفاهیم گازهای سمی

قوانین اصلی TWA: برای 8 ساعت کاری از PEL/TLV تجاوز نمی کند.

در محیط وجود داشته باشند، اثرات تجمعی مواد باید در نظر گرفته شود. اگر مجموع غلظت های مواد خطرناک تقسیم بر PEL مربوطه از 1 بیشتر باشد، threshold limit مخلوط باید بیش از حد منظور گردد. به عبارت دیگر در فرمول زیر:

اگر سمت چپ بیشتر از 1 باشد، از PEL فراتر رفته شده استC2 ,C1 و C3 بیانگر TWA مواد خطرناک مختلف می باشد.

عوامل شیمیایی سمی (Toxic Chemical Agent): آن دسته از مواد و یا ترکیبات شیمیایی را که در صورت انتشار مناسب و تاثیر شیمیایی منجر به مرگ، آسیب و ناتوانی در انسان و حیوان و یا از بین رفتن گیاهان شوند، عوامل شیمیایی یا Chemical Agents نامیده می شوند.

Toxicodynamic: این واژه اثرات سم بر بدن موجودات زنده را بیان میدارد.

Toxicokinetic: این واژه واکنش بدن موجود زنده بر سم جذب شده را بیان میدارد.

مسمومیت (Poisoning): منظور از مسمومیت به هم خوردن تعادل فیزیکی، فیزیولوژیکی و روانی موجود زنده در اثر تماس با ماده خارجی سمی می باشد که به دو صورت حاد و مزمن تقسیم می شود.

غلظت ماده شیمیایی: مقدار ماده شیمیایی در واحد حجم هوا یا مایع غلظت می باشد و برحسب mg/m3 یا μg/m3 و یا برای آب برحسب ppm, ppb بیان می شود.

Dose: حاصل ضرب میزان جذب ماده شیمیایی (غلظت) توسط بدن موجود زنده در واحد زمان می باشد و واحد آن برحسب mg/m3min یا μg/m3min می باشد.

دز متوسط کشنده (50 Lethal Dose یا LD50): مقداری از ماده شیمیایی که بتواند نیمی از افراد بدون حفاظ را طی 24 ساعت از بین ببرد (کمیتی برای سنجش سمیت حشره کش ها است و عبارت از مقدار کافی سم برای کشتن جانوران طی 24 ساعت می باشد. این عبارت به صورت mg عامل شیمیایی بر kg وزن موجود زنده بیان می شود).

حد آستانه (Threshold Limit Value یا TLV): این عبارت حد آستانه مقدار غلظت مجاز مواد سمی برحسب میلی گرم بر متر مکعب هوا mg/m3 را بیان می کند.

بیشینه غلظت مجاز مواد سمی (Maximum Allowable Concentration یا MAC): این عبارت به حداکثر غلظت مجاز مواد سمی برحسب mg/m3 اطلاق می گردد.

در این بخش با بیماریهای پوستی ناشی از عوامل فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیک است آشنا خواهید شد.

ویژگی های عوامل ایجادکننده

تعداد عوامل احتمالی ایجاد کننده بسیار زیاد بوده و تنها گروه های عمدہ مضرکه متداول هستند در این بخش معرفی می شوند:

عوامل فیزیکی

این عوامل شامل فشار یا اصطکاک، شرایط آب و هوایی یا جوی (باد، باران، سرما، تابش خورشید)، گرما، تشعشع (ماوراء بنفش، یونیزان) و الياف های معدنی می باشند.

عوامل شیمیایی

این عوامل خود به چهار دسته تقسیم میشوند

الف) تحریک کننده های مقدماتی شامل اسیدها، بازها، حلال های چربی، دترژانت ها، املاح فلزی (آرسنیک ، جیوه و ….)

ب) حساسیت زاها: فلزات و املاح آنها (کروم، نیکل، کبالت و ….)، ترکیبات مشتق شده از آنیلین P (فنیلین دی یامین، آنودایز ….)، مشتقات نیتروژنی معطر حلقوی (تری نیترو تولوئن و ….) رزین ها (بویژه مونومره او افزودنی ها نظیر اپوکسی رزین ها، وینیل ها، آکریل ها مواد تولیدی پلاستیک ها) و ترکیبات شیمیایی لاستیک مثل دی متیل تيورام، دی سولفید، آنتی اکسید انت ها و …) داروها و آنتی بیوتیک ها (مثل پروسیان، فنوتيازين ها، کلروتیازید، پنی سیلین)، موارد آرایشی، تربانتین ،گیاهان (مثل گل پامچال و گل داودی).

ج) عوامل آکنه ژنیک – نفتالین های کلره و بی فنیلها، روغن های معدنی و غیره

د) حسایت زاها به نور: آنتراسن، قیر، مشتقات امید آمینوبنزن، هیدروکربنهای معطر کلره، رنگ های آکریدین و …

عوامل بیولوژیک

میکروارگانیسم های متعدد (میکروب ها، قارچ ها)، انگل های پوستی، محصولات آنها باعث آسیب های پوستی می شوند.

منابع تولید و مصارف

این عوامل اکثرا در محیط های صنعتی بروز می کنند. تماس با شرایط اقلیمی یا جوی نزد افرادی که در هوای آزاد به کارهایی مانند کشاورزی و دریانوردی مشغول هستند یک حالت متداول است. برخی از عوامل شیمیایی می توانند به عنوان آلودگی های ناخواسته که از سایر مواد شیمیایی یا مواد بینابینی حاصل می شوند در محیط کار حضور داشته باشند (مانند کروم موجود در فرآورده سیمان و تتراکلروبنزودی اکسین در روند تولید پنتاکلروفنل).

مشاغلی که احتمال تماس با عوامل ایجادکننده بیماری پوستی در آنها وجود دارد: بعضی از مهمترین گروه های در معرض عبارتند از: کشاورزان، شرایط جوی، گیاهان، عوامل بیماری های مشترک انسان و دام، حشره کش ها، آنتی بیوتیک ها یا سایر افزودنی های خوراکی حیوانات و ….)، کارگران تولید مصالح ساختمانی (سیمان و …)، کارگران ساختمان (سیمان، الیاف معدنی، رنگ ها، پلاستیک ها و ….)، کارگران تولید مواد شیمیایی (نوع تماس برحسب نوع ماده موجود)، کارگران آبکاری فلزات (پاک کننده های چربی (حلال ها) ، اسیدها و املاح فلزی)، رنگرزان، کارگران تولید پلاستیک های شیشه ای (الیاف فلزی، رزین ها)، نقاشان (رنگها، املاح فلزی، حلال ها و …) کارگران صنایع موتور (روغن های مخصوص برش و شتاب دهنده ها و ….)، پرسنل مراکز بهداشتی (داروها، آنتی بیوتیک ها، بیهوش کننده های موضعی، ضدعفونی کننده ها و….)، افراد مرتبط با حیوانات و قصابان (عوامل بیماریه ای مشترک انسان و دام).

مکانیسم عمل

عوامل فیزیکی باعث وارد آمدن آسیب های پوستی مستقیم مکانیکی، حرارتی یا تشعشعی می شوند. تقریبا علل اکثر آسیب های تحریکاتی پوست که مستقیم باعث آسیب می شوند عبارت از:

الف) تغییر در پوست.

ب) واکنش با پروتئین های پوستی (دناتوره شدن و تخریب پروتئین ها)

ج) استخراج چربی ها از لایه بیرونی پوست

د) پائین آوردن مقاومت پوستی

الرژی پوستی ناشی از واکنش عمدتا از نوع واکنش افزایش حساسیتی تأخیری می باشد. عوامل حساسیت زا با پروتئین موجود در اپیدرم ترکیب شده و ایجاد کمپلکس هاپتن پروتئین می کنند که آنتی بادی ها علیه آن تولید می شوند.

عوامل آکنه زا، غدد عرق و مجاری آن را مسدود می کنند و باعث التهاب موضعی می گردند. حساس کننده های به نورها، حساسیت پوست را نسبت به تشعشع ماوراء بنفش افزایش می دهند.

سنجش تماس

بیماری های پوستی شغلی در نتیجه برخورد مستقيم پوست با عوامل ایجادکننده حاصل می شود. بدین ترتیب تاریخچه شغلی و مدرک واضحی مبنی بر وجود عامل مورد نظر در موادی که کارگر با آنها در تماس است، یک عامل اساسی برای سنجش تماس است.

تأثیرات کلینیکی

درماتیت تماسی تحریکی مقدماتی: یکی از درماتیت های بسیار متداول شغلی می باشد. نوع حاد آن با علائم سرخی، ادم، پاپول، وزیکول ،که به شکل خطی روی دست ها، آرنج ها و صورت متمرکز می شوند، مشخص می گردد. آزمایش نوار پوستی با عوامل ایجاد کننده می تواند ضمن تحریک ، اثر محرک و اتیولوژی بیماری را تأیید نماید. علائم و نشانه های درماتیت تماسی تحریک مزمن مشابه علائم اکثر سایر درماتوزها نظیر اگزمای مزمن آلرژیک ،هیپرکراتوزو … می باشد. علیرغم آنکه عوامل ایجادکننده درماتیت حاد تحریکی معمولا واضح و آشکار هستند. اما در درماتیت های مزمن، عامل ایجاد کننده اکثر نامعلوم هستند. جراحات و زخم های حاصله، اغلب بوسیله دترژانت ها، قلیاهای ضعیف، حلال های آلی یا ترکیبات شیمیایی ضعیف یا رقیق شده که تأثیرات آنها با تأخیر بروز می کند، (یعنی تنها پس از مدتی که قدرت مقاومت پوستی از بین رفت، خود را نشان می دهند)، ایجاد می گردد. علاوه بر تأثیرات مستقیم این عوامل ، تحریکات اولیه می تواند باعث آسیب پذیری پوست به عفونت وزخم شود، بویژه زخم حاصله از عوامل حساسیت زا.

منبع: بیماری های پوستی ناشی از کار

قوانین حوادث ناشی از کار

همه کارشناسان بهداشت حرفه ای باید نسبت به قوانین و مقرراتی ایمنی و بهداشت آگاه باشند تا در صورتی که حادثه یا مورد حقوقی در شرکت ایجاد شد، بتوانند پاسخگو باشند. در زیر بخشی از این قوانین که در رابطه با حوادث ناشی از کار است بیان شده است.

1- حادثه ناشی از کار را تعریف نمائید؟

حادثه ناشی از کار عبارت است از اتفاق یا پیامدی که در جریان انجام کار پدید آمده و با صدمات شغلی مرگبار یا غیر مرگبار همراه می باشد.

2- از دیدگاه صندوق تأمین اجتماعی حادثه ناشی از کار چیست؟

مطابق ماده 60 قانون تامین اجتماعی حوادث ناشی از کار حوادثی است که در حین انجام وظیفه و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق می افتد مقصود از حین انجام وظیفه تمام اوقاتی است که بیمه شده در کارگاه یا موسسات وابسته یا ساختمان ها و محوطه آن مشغول کار باشد و یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه عهده دار انجام ماموریتی باشد اوقات مراجعه به درمانگاه و یا بیمارستان و یا برای معالجات درمانی و توانبخشی و اوقات رفت و برگشت بیمه شده از منزل به کارگاه جز اوقات انجام وظیفه محسوب می گردد مشروط بر اینکه درزمان عادی رفت و برگشت به کارگاه اتفاق افتاده باشد حوادثی که برای بیمه شده حین اقدام برای نجات سایر بیمه شدگان و مساعدت به آنان اتفاق می افتد حادثه ناشی از کار محسوب می شود.

3- خطر در گستره علم ایمنی به چه معنا است؟

خطر در گستره علم ایمنی شرایطی است که پتانسیل صدمه به افراد ، خسارت به تجهیزات و ساختمانها و از میان بردن مواد را داشته و یا آنکه موجب کاهش قدرت و کارایی یک عملکرد شود.

4‐ تعریف ایمنی چیست؟

ایمنی عبارتست از فرار از موقعیت هائی که می تواند باعث مرگ، جراحت، بیماری های شغلی، صدمه و یا خسارت به اموال و تجهیزات گردد. به عبارت دیگر شرایطی است که منابع انسانی را از عوامل مضری که می تواند سلامتی آن را به خطر اندازد مصون می دارد.

5- ضریب تکرار حادثه را توضیح دهید؟

عبارتست تعداد آسیب های ناتوان کننده (منجر به زمان از دست رفته کاری) در یک (frequency rate) ضریب تکرار حادثه تعداد معین ساعات کاری کارگران در یک سال.

6- ضریب شدت حادثه را توضیح دهید؟

عبارتست از تعداد روزهای کاری از دست رفته در اثر بروز حادثه در تعداد معین (severity rate) ضریب شدت حادثه ساعات کاری کارگران در یک سال.

7- مسئولیت کیفری بروز حادثه بر عهده کیست؟

مسئولیت کیفری حادثه، حسب نظر بازرسان کار یا کارشناسان رسمی دادگستری و بر اساس رأی قضایی بر عهده مقصر یا مقصرین حادثه است. حسب ماده 95 قانون کار مسئولیت اجرای مقررات و ضوابط فنی و بهداشت کار بر عهده کارفرما یا مسئولین واحدهای موضوع ذکر شده در ماده 85 این قانون خواهد بود. هر گاه بر اثر عدم رعایت مقررات مذکور از سوی کارفرما یا مسئولین واحد، حادثه ای رخ دهد، شخص کارفرما یا مسئول مذکور از نظر کیفری و حقوقی و نیز مجازات های مندرج در این قانون مسئول است.

8- مراحل تجزیه و تحلیل حوادث ناشی از کار را بیان نمائید؟

اولین مرحله در تجزیه و تحلیل حوادث ناشی از کار جمع آوری داده های مربوط به حوادث و تشکیل بانک اطلاعاتی با استفاده از نرم افزار های تخصصی آماری می باشد مراحل بعد به ترتیب بررسی و توصیف متغیرها با استفاده از روش های آماری توصیفی، بررسی عوامل موثر بر آسیب های ناشی از کار با استفاده از آزمون های آماری، تعیین ضرایب و ارائه راهکارهای لازم در خصوص کاهش حوادث ناشی از کار با توجه به عوامل بررسی شده است.

9- نحوه درخواست بررسی حوادث ناشی از کار چگونه می باشد؟

مراجعه حادثه دیده و یا اولیای دم به مراجع قضایی انتظامی برای طرح شکوائیه یا دادخواست

بررسی شکوائیه حادثه دیده یا اولیای دم توسط مقام محترم قضایی و انتظامی.

مراجعه حادثه دیده یا اولیای دم به کلانتری جهت تشکیل پرونده و اخذ نظریه از ادارات کار و امور اجتماعی و پزشکی قانونی

مراجعه حادثه دیده به واحد بازرسی کار اداره کل کار و امور اجتماعی استان یا اداره شهرستان و ارائه نامه کلانتری جهت مطالعه پرونده و بررسی صحنه حادثه و ثبت اظهارات شهود به منظور تهیه گزارش حادثه توسط بازرس کار

تحویل گزارش حادثه از سوی اداره کل کار و امور اجتماعی استان یا اداره شهرستان به کلانتری، به منظور ارجاع به مرجع قضایی برای ابلاغ نظریه بازرس کار به اصحاب پرونده و صدور رای.

10- در صورت وقوع حادثه شغلی در کارگاه وظیفه کارفرما چیست؟

الف) به استناد ماده 65 قانون تأمین اجتماعی در صورت وقوع حادثه ناشی از کار، کارفرما مکلف است اقدامات اولیه لازم را برای جلوگیری از تشدید وضع حادثه دیده به عمل آورد.

ب) به استناد تبصره ماده 95 قانون کار کارفرما یا مسئولان واحدهای موضوع ماده 85 قانون کار موظفند کلیه حوادث ناشی از کار را در دفتر ویژه ای که فرم آن از طریق وزارت کار و امور اجتماعی اعلام می گردد ثبت و مراتب را سریعا به صورت کتبی به اطلاع اداره کار و امور اجتماعی محل برسانند همچنین به استناد ماده 9 آئین نامه حفاظتی کارگاه های ساختمانی و ماده 65 قانون تامین اجتماعی، کارفرما باید وقوع هر گونه حادثه ناشی از کار را ظرف مدت سه روز اداری به شعبه صندوق تامین اجتماعی محل اطلاع دهد و نسبت به تکمیل و ارائه فرم ویژه حادثه اقدام نماید.

11- از لحاظ قانون تأمین اجتماعی کارگری که در حین کار دچار حادثه شغلی گردیده از چه خدمات درمانی می تواند استفاده نماید؟

حسب ماده 54 قانون تامین اجتماعی بیمه شدگان و افراد خانواده آن ها از زمانی که مشمول مقررات می گردند در صورت مصدوم شدن بر اثر حوادث یا ابتلا به بیماری می توانند از خدمات پزشکی استفاده نمایند خدمات پزشکی که به عهده صندوق تامین اجتماعی است شامل کلیه اقدامات درمانی سرپایی، بیمارستانی، تحویل داروهای لازم و انجام آزمایشات تشخیص طبی می باشد.

12- بیمه مسئولیت مدنی حوادث ناشی از کار چیست؟

بیمه مسئولیت، بیمه ای است که به موجب آن بیمه گر متعهد می شود که هر گاه بیمه گذار در عقد معین به سبب تخلفی از تعهد خود ملزم به پرداخت خسارتی به نفع متعهد (زیان دیده) آن عقد گردد بیمه گر آن خسارت را بپردازد. در خصوص بیمه مسئولیت مدنی حوادث ناشی از کار عبارت است از مسئولیتی که کارفرما در صورت مقصر بودن خودش از یکی از شرکت های بیمه خریداری می نماید یا به عبارت دیگر مسئولیت خود را در مقابل کارگران به شرکت بیمه واگذار می نماید.

13- آیا بررسی حوادث ناشی از کار توسط بازرسان کار مستلزم پرداخت هزینه می باشد؟

بررسی حادثه ناشی از کار که از طریق ادارات کار و امور اجتماعی توسط بازرسان کار بعنوان ضابطین مراجع قضایی انجام می شود رایگان بوده و تنها در صورت اعتراض هر یک از طرفین دعوی به نظر بازرس کار، بررسی حادثه با نظر مقام قضایی مستلزم پرداخت هزینه کارشناسی است

14-گزارش بازرسان کار در تهیه حوادث ناشی از کار در حکم چیست؟

گزارش بازرسان کار در بررسی حوادث ناشی از کار به عنوان گزارش ضابطین قضایی می باشد.

15- چنانچه افراد کمتر از 15 سال در کارگاه دچار حادثه شوند مسئولیت قانونی بعهده چه کسی می باشد؟

مطابق ماده 79 قانون کار به کار گماردن افراد کمتر از 15 سال تمام ممنوع است و چنانچه حادثه ای رخ دهد به موجب تبصره 3 ماده 295 قانون مجازات اسلامی وارد کننده خسارت مسئول است.

16- آیا مسئول ایمنی کارگاه هنگام وقوع حادثه می بایست گزارش تهیه نماید؟

مطابق مفاد ماده 93 قانون کار مهم ترین وظیفه مسئول ایمنی راهنمایی برای کاربرد فنون موثر برای پیشگیری از وقوع حادثه یا وقوع مجدد حادثه در کارگاه می باشد لیکن اعلام گزارش حادثه در زمره وظایف کارفرما یا نماینده قانونی وی می باشد که این راهکار بعنوان یکی از روش های پیشگیری از بروز حوادث مشابه محسوب می گردد.

17- تعیین میزان دیه در حوادث ناشی از کار بر عهده کیست؟

با توجه به دستور قاضی پرونده تعیین عرش دیه درحوادث ناشی از کار توسط پزشکی قانونی مشخص و اصدار رأی بر عهده مقام محترم قضایی است.

18- چرا بازرس کار هنگام تهیه گزارش حادثه تقاضای گزارش پزشکی قانونی را می نماید؟

مطابق ماده 13 آئین نامه چگونگی بازرسی کار موضوع تبصره ماده 99 قانون کار در هنگام بررسی حوادث منجر به فوت و نقص عضو و آسیب دیدگی بازرسان کار موظفند برای مستدل بودن گزارش حادثه نظریه پزشکی قانونی را اخذ و مورد توجه قرار دهند.

19- آیا بیماری ناشی از کار توسط بازرس کار بررسی می شود؟

خیر مطابق تبصره ماده 92 و تبصره ماده 96 قانون کار تشخیص بیماری های ناشی از کار به عهده شورای پزشکی می باشد.

20- به چه مواردی بیماری ناشی از کار اطلاق می شود و مرجع رسیدگی به آن کجاست؟

مطابق ماده 7 قانون تامین اجتماعی بیماری، وضع غیر عادی جسمی یا روحی است که انجام خدمات درمانی را ایجاب می کند یا موجب عدم توانایی موقت اشتغال به کار می شود یا اینکه موجب هر دو در آن واحد می گردد. لذا عوارضی که به مرور زمان به تاثیر از آلاینده های محیط کار در فرد ایجاد می شود. مرجع رسیدگی به آن کمیسیون های پزشکی یا شورای پزشکی می باشد.

21- سوابق کاری و مهارت کارگر چه تاثیری در تعیین میزان قصور کارگر در حوادث ناشی از کار دارد؟

کارگران در شغلی که دارای سابقه کار کافی باشند مهارت و تبحر پیدا می کنند و در نتیجه این عامل می تواند در تعیین میزان درصد قصور موثر باشد.

22- آیا بررسی حوادث ترافیکی به عهده بازرس کار است؟

خیر، بر عهده کارشناسان راهنمایی و رانندگی است. مگر اینکه وقوع حادثه در محل کار گاه بوده و حسب دستور مقام محترم قضایی بصورت تلفیقی مورد بررسی قرار گیرد.

23- آیا حوادث ناشی از کار مشمول مرور زمان می باشد؟

با توجه به کیفری بودن نتیجه حوادث ناشی از کار،این موضوع مشمول مرور زمان نمی شود.

منبع: قوانین مربوط به حوادث ناشی از کار

ویژگی های عامل ایجادکننده

سر و صدا (noise) عموما به یک صدای ناخواسته اطلاق می گردد. صدا احساسی است که در نتیجه ارتعاش هوا یا هر محیط دیگری در گوش حاصل می شود. صدا همچنین می تواند با برخورد مستقیم با ماده مرتعش ادراک شود. گوش انسان قادر به درک صدای در محدوده 16 الی 20000 هرتز می باشد. یک سر و صدا با موج کوتاه دارای حداکثر انرژی منحصر شده در فرکانس های با طیف کوتاه است، و یک صدای خالص (مثل صدای حاصل از تنظیم یک چنگ موسیقی) دربرگیرنده صدایی منفرد با فرکانس خیلی ثابت. در مورد سر و صدای با موج گسترده، انرژی صوتی روی فرکانس هایی با طیف بلند توزیع می شود. میزان زیان بخشی (noise) سروصدا، بستگی به چندین عامل دارد:

شدت: شدت صدایی که توسط گوش دریافت می شود، مستقیما متناسب است با لگاریتم مجذور فشار صوتی که در نتیجه ارتعاش امواج واقع در محدوده شنوایی پدید می آید. بنابراین میزان فشار صدا روی یک سیستم محاسباتی به لگاریتمی در واحد دسی بل (dB) محاسبه می شود.

تناوب (فرکانس): فرکانس های صدای قابل شنوایی برای انسان در محدوده بین 16 تا 20000 هرتز می باشد. فرکانس های گفتاری دربرگیرنده محدوده 250 الی 4000 هرتز می باشد. صداهای با فرکانس بالا بیشتر خطرناک هستند.

مدت تماس: میزان تأثیرات مخرب سر و صدا متناسب با مدت زمان در معرض قرار گرفتن با آن بوده و به نظر میرسد که با مقدار انرژی که به گوش داخلی میرسد، مرتبط است. بنابراین مطلوب است که تمام عوامل صدایی موجود در محیط اندازه گیری بکار میرود.

ماهیت: این اصطلاح به نحوه انتشار انرژی صوتی در واحد زمان، اطلاق می گردد.

مشاغلی که احتمال قرار گرفتن در معرض صدا در آنها وجود دارد

مشاغل در معرض صدا

در صنعت، افزایش بخش های مکانیزه باعث افزایش میزان سر و صدا می شود. مشاغلی که به طور ویژه خطر کاهش شنوایی یا کری در آنها وجود دارد عبارتند از: معدنچیان، حفاران تونل، استخراج سنگ معدن (انفجار معدن و مته کاری)، مهندسی صنایع سنگین (ذوب آهن، پرس های آهنگری و …)، رانندگی ماشین هایی که موتورهای انفجاری دارند (نظیر کامیون ها، ماشین های ساختمانی مثل بیل مکانیکی و غلطک و …) ماشین های بافندگی و آزمایش موتورهای جت می باشند.

مکانیسم عمل و انواع افت شنوایی

تحت شرایط تجربی، صداهای بسیار بلند در محدوده شنوایی، باعث آسیب های غیرقابل جبران در بخش حلزونی گوش درونی می شود.

کری هم به شكل موقتی و هم پایدار می تواند ایجاد شود (تغییرات اولیه روی سلول های پایه غشا حلزونی اثر می گذارد) تغییر موقتی آستانه شنوایی در نتیجه سر و صدا (یا NITTS یا خستگی شنوایی) یک کری موقتی حاد است که به طور تجربی پس از تماس کوتاه مدت با سر و صدای زیاد ایجاد شده است. بازگشت شنوایی به سرعت و بطور کامل پس از قطع سر و صدا ایجاد می شود. تغییر دائمی آستانه شنوایی در نتیجه سر و صدا یا (NIPTS) عبارت است از افت شنوایی غیرقابل برگشتی که در نتیجه تماس طولانی مدت با سر و صدا پدید می آید.

تغییر آستانه شنوایی در نتیجه سر و صدا درجاتی از کاهش شنوایی (کری است که منحصرا سر و صدا پدید می آید (پس از اینکه افت شنوایی ناشی از پیری حذف شود). اختلالات شنوایی عموما به سبطحی از شنوایی اطلاق می شود که در آن افراد به علت عدم فهم محاوره معمولی براحتی نمی توانند زندگی عادی داشته باشند.

سنجش تماس

سنجش محیطی

وسایل اندازه گیری میزان سروصدا (noise) در صنعت مجموعه ای از فیلترهای صدا با انواع مختلف (C, B, A) می باشد و ثبت اندازه گیری ها توسط فیلترهایی با عناوین (dB (B) dB (A و (dB (c به ترتیب صورت می گیرد سر و صدا اکثرا با (dB (A اندازه گیری می شود. در هر حال چون اندازه گیری میزان سروصدا با ابزاری که گفته شد، صداهای آنی و ضربه ای (impulsiv) را ثبت نمی کنند، مرسوم است که 10dB به مقدار اندازه گیری شده در صورتی که در محیط صدای ضربه ای هم وجود داشته باشد اضافه شود. همچنین تکنیک های دزیمتری برای ثبت انرژی صدای ایجاد شده در دوره های زمانی تدوین شده است. برای اندازه گیری میانگین میزان وسایل استاندارد که میانگین زمانی را در نظر میرد (معمولا 8 ساعت) بکار میرود. این مقدار، نشان دهنده، میزان فشار صدای مداوم می باشد (Leq).

سنجش بیولوژیک

اختلالات شنوایی با کاهش شنوایی متوسط آریتمتیک dB 26 الی 30 و یا بیشتر (dB)، در فرکانس های مشخص (یعنی 500 ، 1000، 2000، 4000 هرتز) مشخص می شود که از کشوری به کشور دیگر فرق می کند. آزمایشات اودیومتری کارگران که در معرض تماس بوده اند، می تواند با مقادیر تئوریک بدست آمده با ابزار سنجش سر و صدا متفاوت باشد.

از این اختلاف به علت اشکال در پیدا کردن مقدار واقعی انرژی صدایی که به گوش میرسد، توجیه می شود. ضمن آنکه صداهای آنی یا ضربه ای هم در محیط وجود دارد.

منبع: بیماری های شنوایی ناشی از صدا

انواع لباس کار

عوامل تهديد كننده در محيط كار كه می توان با استفاده از لباس كار از فرد در مقابل آنها محافظت كرد شامل موارد زير است:

• مواجعه با گرما
• مواجعه با سرما
• پاشش مواد مذاب
• برخورد اجسام و فشار
• اجسام نوک تيز و برنده
• مواد شيميايي خطرناک
• مواد راديو اكتيو

لباس‌هاي مورد استفاده در محيط‌هاي كاري داراي طيف وسيعي است، از لباس‌هاي كاملا رسمي كه به منظور هماهنگي استفاده مي‌شود تا لباس‌هاي كاملا عملياتي كه انجام كار بدون آن‌ها كاملا غير ممكن است اين لباس‌ها از لحاظ ساختار شامل موارد زير است:

• جليقه
• روپوش
• ژاكت
• لباس دو تكه
• كاور
• تي شرت
• لباس يكسره
• پيش بند جوشكاري
• پيشبند
• آستين حفاظتي

لباس ‌هاي كار مي‌توانند براي منظور‌هاي مختلفي استفاده شوند موارد زير نمونه‌هايی از كاربرد‌های لباس در محيط‌های كاری است

يونيفرم: اين لباس‌ها به منظور مشخص شدن گروه‌هاي كاري مشخص مانند يونيفرم‌هاي نظامي، اداري و … تهيه و استفاده مي‌شوند.

لباس‌هاي نسوز: اين لباس‌ها و پيش‌بندها براي قرار گرفتن در معرض حرارت‌هاي بالا استفاده مي‌شوند مانند لباس‌هاي آلومينيومي براي كار در كنار كوره مواد مذاب و يا فعاليت‌هاي آتش‌نشاني و …

لباس‌های ضد حريق: اين لباس‌ها بيشتر در عمليات‌هاي آتش‌نشاني كاربرد دارد و با نام لباس عملياتي نيز شناخته ‌مي‌شود. مقاومت اين لباس‌ها در برابر دما كمتر از لباس‌هاي آلومينيومي است اما محدوديت حركت در اين لباس‌ها بسيار كمتر از لباس‌هاي آلومينيومي است.

لباس‌های محافظ در برابر پاشش مواد مذاب: اين لباس‌ها براي كار‌هايي كه در آن‌ها به ميزان كم توليد شراره‌هاي مواد مذاب مي‌شود مانند فرايند‌هاي جوشكاري، برش و … استفاده مي‌شود

لباس‌های محافظ در برابر مواد شيميایی: اين البسه و پيش‌بند‌ها براي كار با مواد شيميايي از قبيل‌ حلال‌ها، مواد خورنده، اسيد‌ها، قليا‌ها و … استفاده مي‌شوند اين لباس‌ها تنوع زيادي دارند و معمولا به طور اختصاصي براي كار با مواد شيميايي مشخص استفاده مي‌شوند.

لباس‌های محافظ در برابر صدمات مكانيکی: اين لباس‌ها از الياف مخصوص به منظور كاهش اثرات صدمات مكانيكي از قبيل ضربه، سايش، بردگي و … استفاده مي‌شوند اين لباس‌ها مي‌تواند از لباس‌كار‌هاي معمولي تا جليقه‌هاي ضد گلوله تنوع داشته باشد.

لباس‌های گرم كننده: اين لباس‌ها براي كاركناني كه مجبورند در محيط‌هاي باز و سرد فعاليت كنند استفاده مي‌شود.

لباس‌های ضد اشعه: برخي از لباس‌ها و پيش‌بند‌ها حاوي مواد جاذب اشعه‌هاي راديو‌اكتيو مانند سرب هستند و براي كاهش عوارض ناشي از كار در معرض اين پرتو‌ها استفاده مي‌شوند.

لباس‌هاي پيشگيري از خطر: اين نوع البسه معمولا بصورت كاور و يا بصورت نوار و يا حتي بصورت رنگ در كنار ساير ويژگي‌هاي فني لباس به منظور شناسايي استفاده مي‌شوند به عنوان نمونه جليقه‌هاي شبرنگ براي كار در محيط‌هاي تاريک، نوار‌هاي خطر در لباس‌هاي كار و يا رنگ تند كاور‌هاي امداد و نجات و لباس‌ اسكي بازها مثال‌هايي از اين كاربري لباس‌ها هستند.

لباس‌هاي كلين روم: اين لباس‌ها از الياف فاقد پرز تهيه مي‌شوند و كاربرد آن‌ها جلوگيري از ورود ذرات به محيط كار از طريق لباس پرسنل مي‌باشد.

لباس‌هاي كار در محيط‌هاي آلوده: اين لباس‌ها، پيش‌بند و كاروها به منظور جلوگيري از آلوده شدن لباس اصلي كاركنان مورد استفاده قرار مي‌گيرند مانند پيش‌بند غذاخوري، لباس مكانيک ها، كاور كاركنان تاسيسات فاضلاب و …

لباس‌هاي محافظت در برابر عوامل ميكروبي: اين لباس‌ها معمولا بصورت نفوذ ناپذير و ست كامل تهيه مي‌شوند مانند لباس‌هاي جراحي و يا لباس‌هاي امداد و نجات در مناطق شيوع بيماري خاص و …

لباس‌هاي شاخص: اين لباس‌ها براي نشان دادن يك ويژگي خاص براي يك فعاليت و كار استفاده مي‌شوند مانند روپوش‌هاي رنگ روشن كه در فرايند‌هاي توليد و توزيع مواد غذايي به عنوان شاخص پاكيزگي استفاده مي‌شوند.

ساير ويژگي‌ها: ويژگي‌ها و كاربرد‌هاي مختلف ديگري نيز با توجه به ماهيت كاري براي لباس‌هاي كار وجود دارد كه مي‌تواند با توجه به تنوع فعاليت‌هاي كاري متفاوت باشد.

لباس‌هاي كار بر اساس نوع فعاليت مشخص شده داراي جنس مشخص هستند كه معمولا شامل موارد زير است:

لباس‌هاي با الياف كاغذي: اين نوع ماده بيشتر براي تهيه لباس‌هاي يكبار مصرف براي كاربرد‌هاي محافظت در برابر ذرات و يا پاشش مواد غير شيميايي و غير مذاب استفاده مي‌شود.

لباس‌هاي با الياف پشم و پنبه: اين نوع مواد اوليه باعث مي‌شوند لباس‌ها راحت باشند و سازگاري مناسبي با تغييرات دماي هوا داشته باشند اين لباس‌ها در برابر آتش مقاومت خوبي دارند و براي استفاده در سطوح زبر و خشن كاملا مناسب هستند.

لباس‌هاي با الياف داک: اين پارچه‌ها شبيه الياف پنبه بافته شده هستند و مقاومت خوبي در برابر برش و سايش دارند و براي لباس‌هايي كه براي كارهاي سنگين، سطوح زبر و خشن تهيه مي‌شوند مناسب هستند.

چرم: اين نوع مواد براي لباس‌ها و پيشبند‌هايي كه احتمال پاشش ذرات داغ در حين كار وجود دارد مانند جوشكاري قطعات فلزي استفاده مي‌شوند.

الياف پليمري، نئوپرن و پلاستيک: اين مواد براي لباس و پيشبند‌های كار با مواد شيميايي مناسب هستند و بطور اختصاصي براي كار با مواد شيمياي مشخص تهيه مي‌شوند.

لباس ایمنی کار (مشخصات، استاندارد)

تحت شرایط استاتیک، وزن بار متصل به جرثقیل طبق جدول بار نباید از 76 درصد میزان بار واژگونی فراتر رود.

در شرایطی که باد می وزد، وزن بار متصل به جرثقیل، طبق جدول بار، نباید از 66درصد میزان بار واژگونی فراتر رود.

پایداری این جرثقیل ها بستگی به طول بوم، طول بوم کمکی یا ترکیبی از هر دو، استقرار وزنه های تعادلی و ارتفاع برج دارد و جدول بار این گونه جرثقیل ها طبق موارد ذکر شده توسط سازنده تنظیم می شود.

نیروهای ناشی شده از سرعت و جهت باد وارد بر جرثقیل، بر پایداری دستگاه تأثیر فراوانی دارند.

در صورت حرکت جرثقیل با بار، تأثیر نیروهای وارده بر دستگاه باید در تعیین میزان بار مجاز اعمال شوند.

آغاز واژگونی جرثقیل هنگامی است که جمع جبری نیروهای واژگونی با جمع جبری نیروهای پایداری دستگاه برابر می شوند.

جدول بار این گونه جرثقیل ها باید خوانا، با دوام و واضح بوده و در دسترس راننده قرار داشته باشد.

جدول بار جرثقیل مختص به همان جرثقیل است و از جابه جایی جداول بار دستگاه ها باید خودداری شود.

الزامات تعیین پایداری عقب دستگاه عبارتند از:

طول بوم در حداقل ممکن بکار رود.

بوم یا Trolley در حداقل شعاع کاری قرار داشته باشند.

جرثقیل بدون بار باشد.

جرثقیل در حالت تراز قرار داشته باشد.

در صورتی که جرثقیل تعمیر شده و یا اصلاحاتی روی آن انجام گرفته تنها توسط سازنده اصلی یا فرد مجاز تست و راه اندازی گردد.

کلیه مدارک ،اسناد تعمیر، نگهداری و بازرسی از دستگاه ها باید مستندسازی شود.

موقعیت و نصب صحیح وسایل نشانگر، اهمیت زیادی در ایمنی این نوع جرثقیل ها دارد.

موقعیت، نصب و تنظیم صحیح شیرهای ایمنی فشار باد یا هیدرولیک نقش مهمی در ایمنی دستگاه دارد.

مکانیزم بالابر بار در این نوع جرثقیل ها باید به کلاچ موتور مجهز باشد.

جرثقیل های با موتور الکتریکی باید سیستم های کنترل کننده ی سرعت داشته باشند.

قالب این گونه ها جرثقیل ها باید دارای ضامن ایمنی باشد.

زمانی که قالب در پایین ترین وضع ممکن قرار دارد، باید حداقل دو دور کامل سیم بکسل در درام بالابر باقی بماند.

انتهای سیم بکسل درام طبق توصیه ی سازنده باید به درام وصل شود.

لبه ی درام جمع کننده ی سیم بکسل باید از آخرین دور سیم بکسلی که به دور آن پیچیده شده 31 میلی متر بالاتر قرار داشته باشد.

قطر درام از 31 برابر قطر اسمی سیم بکسلی که به دور آن پیچیده شده نباید کمتر باشد.

در اتاق راننده باید تجهیزاتی برای متوقف کردن چرخش درام هنگام بالا یا پایین آوردن بار موجود باشد.

برای کنترل درام، نشانگرهای چرخش آن باید در دسترس راننده باشد.

انواع ترمزهای موتوری، ترمزهایی با جریان گردابی، مکانیکی، پنوماتیکی یا هیدرولیکی به منظور کنترل سرعت بار در نظر گرفته شده است.

ترمزهای خودکار نیز در مواقعی که ترمزهای موتوری عمل نکند برای کنترل سرعت بار در این جرثقیل ها در نظر گرفته شده اند.

برای کنترل بار، زمانی که سایر ترمزها از کار افتاده باشند، علاوه بر ترمزهای ذکر شده، ترمزهای دستی نیز وجود دارد.

سطح تماس کنترل های پایی نباید لغزنده باشد تا اپراتور به راحتی بتواند حرکت بار را مهار کند.

شیارهای قرقره ی بالابر باید از سطح آسیب دیده عاری باشد تا باعث صدمه به سیم بکسل نشود.

شعاع مقطعی انتهای شیار قرقره به گونه ای طراحی شده است که سیم بکسل به راحتی و بدون درگیری از آن عبور کند.

نواحی قابل دسترسی در جرثقیل های برجی باید تمیز و عاری از روغن، گریس و هرگونه مواد ضایعاتی نگه داشته شود تا خطر سرخوردن و افتادن ایجاد نکند. همچنین کابین جرثقیل باید عاری از مواد قابل اشتعال نگه داشته شود.

پس از نصب جرثقیل و هنگام عملیات باربرداری توسط دستگاه، ناظر عملیات از نواحی قابل دسترس جرثقیل نسبت به وجود مواد اضافه رها شده در روی سکوهای کاری بازدید به عمل آورده و در صورت وجود آنها را خارج می کند تا خطر سقوط به پایین ایجاد نکند.

پرسنل تعمیر و نگهداری و راننده ی جرثقیل برای جابه جایی ابزار دستی هنگام باال یا پایین از دستگاه باید از کوله پشتی های مخصوص استفاده نمایند. لازم به ذکر است برای بالا بردن ابزارآلات و بارها سنگین تر از حداکثر بار مجاز، برای جابه جایی دستی (با کمک طناب و قرقره) 25 کیلوگرم است.

محل اتصال جرثقیل برجی به زمین (پایه) برای جلوگیری از ورود افراد متفرقه باید توسط نرده های چوبی یا فلزی تا ارتفاع دو متر حفاظ گذاری شود. نرده های حفاظتی باید قفل داشته باشند و کلید آن در دست اپراتور و ناظر عملیات باشد. عالئم هشدار دهنده و ایمنی مانند خطر سقوط اشیاء باید در محل نصب شود.

نردبان های دسترسی به جرثقیل برجی باید طبق استاندارد و توصیه سازنده بوده و فاصله عمودی بین دو پاگرد پشت سرهم بیش از 6 متر نباشد.

طول طناب کمربند ایمنی (برای بالا رفتن از نردبان) تا محل اتصال به طناب مهار عمودی، حداکثر 30 سانتیمتر است.

برای جلوگیری از آسیب دیدگی سیم بکسل، پیچیدن سیم بکسل باید بدون شل شدگی و در خطی مستقیم از قرقره ی مربوطه به درام بالابر انجام شود. استفاد از پیچنده موتوری برای انجام کار توصیه می شود (روش دستی به دلیل احتمال پیچیده شدن نامنظم،ناایمن است).

منبع: ایمنی تاور کرین

ذوب: در فرایند تولید و تصفیه فلزات اجزاي با ارزش طی یک سلسله واكنش ھای مختلف فیزیكی – شیمیایی از مواد با ارزش كمتر تفكیک می شود.

فرایند فلز كاري به :

• فلز كاری حرارتی
• فلز كاری آبی تقسیم می شود

ريخته گری Foundries: عبارت است از ریختن فلز مذاب به داخل قالبي كه مطابق شكل و طرح خارجی شی مورد نظر ساحته شده است و در بعضی موارد دارای مغزی درونی است كه به حجم و یا اندازه سوراخ داخلی شی مورد نظر منتھی می شود.

طریقه كلی و اولیه ریخته گری شامل:

• ساخت طرح
• ساخت و فراھم آوردن قالب
• ذوب و تصفیه فلزات
• ریختن فلز داخل قالب
• پاک سازی و دور كردن ماسه ھای به ھم چسبیده و فلزات زاید از شی ریخته گری شده

فرآیند ریخته گری:

با تولید قالب آغاز می شود که شکل قالب، قرینه و معکوس قطعه ای است که ما نیاز داریم. قالب از مواد نسوز مانند ماسه تھیه می شود.

فلز بر روی یک منبع حرارت داده می شود تا ذوب شود. سپس فلز مذاب در گودی قالب که شکل قطعه مورد نظر است ریخته می شود. و تا زمان جامد شدن خنک می گردد.

نھایتا قطعه فلزی شکل گرفته از قالب جدا می شود.

كابرد ريخته گری:

به روش ریخته گری می توان قطعاتی را تولید کرد که هندسه بسیار پیچیده ای دارند و یا دارای حفره های درونی می باشند.

برای تولید قطعات بسیار کوچک و همچنین قطعات بسیار بزرگ از چند صد گرم تا چندین هزار کیلوگرم می توان از این روش استفاده کرد.

این روش از نظر اقتصادی بسیار مقرون به صرفه است و هدر رفت کمی دارد. فلزات اضافی در هر بار ریخته گری دوباره ذوب شده و استفاده می شوند.

فلز ریخته گری شده ایزوتروپیک است یعنی در تمام جهات دارای خواص فیزیکی و مکانیکی یکسانی است. دستگیره های در، قفل ها، پوشش یا بدنه موتورها، پمپ ها و غیره، چرخ بسیاری از اتوموبیل ها

واژه نامه ریخته گری

برخی از اصطلاحات رایج در ریخته گري که اکثرا قطعات و تجهیزات مورد استفاده بوده به صورت زیر می باشند:

درجه: یک قاب صلب فلزی یا چوبی است که توده مدل سازی شده را نگه می دارد.

ماهیچه (Core): از ماسه یا فلز ساخته شده و با قرار گرفتن در قالب موجب ایجاد سطوح داخلی مانند سوراخ یا گذرگاه مایع خنک کننده می شود.

تکیه گاه ماهیچه: قسمتی اضافی است که براي قرار دادن و حفظ ماهیچه درون قالب، در مدل ماهیچه و یا قالب ایجاد می شود. سپس از ترکیب قالب و مجموعه ماهیچه، حفره قالب بدست می آید که در حفره شکل یافته فلز مذاب ریخته می شود و پس از انجماد به شکل مطلوب در می آید.

تغذیه کننده (Riser): حفره اضافی که در قالب تعبیه و با فلز مذاب پر می شود. وظیفه آن جبران انقباض قطعه می باشد. تغذیه کننده باید آخرین قسمتی باشد که منجمد می شود. هرچه میزان انقباض کمتر باشد، عیوبی مانند اعوجاج و حفره هم کمتر خواهد بود.

سیستم راهگاهی: شبکه ای از کانال های به هم پیوسته است که برای انتقال فلز مذاب به حفره قالب استفاده می شود.

حوضچه مذاب: قسمتی از سیستم راهگاهی است که در ابتدای ورود ماده مذاب به قالب قرار دارد و ماده مذاب از پاتیل (یا چمچه) به داخل آن ریخته می شود.

خط یا سطح جدایش (Parting Line): سطح مشترک جداکننده دو نیمه درجه قالب یا مدل و دو نیمه ماهیچه

شیب: حالت مخروطی مدل یا قطعه که امکان خروج آن را از قالب فراهم می سازد.

انواع کوره های ذوب و ریخته گری

• کوره های بوته ای (Crucible Furnace)
• کوره هاي تشعشعی (شعله ای) Radiation or Reverberatory Furnaces
• کوره هاي ایستاده (کوپل) Cuple Furnaces) Vertical Shaft)
• کوره های برقی Electric Furnaces
• کوره های بلند
• کوره های تولید فرو آلیاژ
• کوره های دیگر (استفاده از انرژی های دیگر)
• کوره های ایستاده (کوپل)

کورهای کوپل که برای ذوب چدن متداول اند تشکیل شده اند از :

بدنه فلزی، که استوانه ای است فولادی و داخل آن توسط مواد نسوز پوشش داده شده است.

جرقه گیر و دودکش که برای گرفتن غبارات و جلوگیری از پرتاب جرقه ها به کار میروند.

بوته که محل ذخیره مذاب است.

دریچه باردهی، سوراخ بارگیری، سوراخ سرباره گیری و …

در هنگام روشن کردن کوره، کک همراه با شمش چدن، قراضه، افزودنی های آلیاژی وسیاله سازها را در داخل کوره ریخته، با شعله ور کردن کک و دمش هوا و در نتیجه سوختن سریعتر کک گرمای مناسب برای ذوب چدن فراهم می شود. امروزه این کوره ها نیز با تکنولوژی روز رشد قابل توجه ای داشته اند، در ایران نیز سال هاست کوره های کوپل کک سوز و گازسوز مورد استفاده قرار می گیرند

كوره های بوته ای

همانطور که از نام آنها پیداست براي عمل ذوب از بوته استفاده می شود. انتقال حرارت در این کوره ها بیشتر از طریق هدایت به مواد موجود در داخل بوته می رود.

حرارت به سه طریق منتقل می شود: 1- هدایت. 2- جابجایی 3- تشعشع

جنس بوته ها:

بوته های آهن خالص

• بوته های فولادی
• بوته هاي چدنی
• بوته های شاموتی
• بوته های گرافیتی
• بوته های سیلیکون کاربایدی
• بوته های دیگر.

بوته های آهن خالص برای فلزاتی که نقطه ذوب کمتری نسبت به آهن دارند و خوردگی کمتری دارند استفاده می کنند. منیزیم را مجبوریم در داخل بوته هاي فولادی ذوب کنیم چون با بهترین آجر نسوز نمی توان منیزیم را ذوب کرد و دلیلش میل ترکیبی منیزیم با اکسیژن است که اکسیژن نسوز را متخلخل می کند

کوره های تشعشعی:

کوره هاي تشعشعی (شعله ای) به کوره هائی گفته می شود که بین محصول احتراق و مواد شارژ تماس مستقیم برقرار می باشد و حرارت از سه طریق، جابجایی، هدایت و تشعشع به مذاب می رسد. هوا و سوخت توسط مشعل یا مشعل هایی از یک طرف کوره به داخل محفظه احتراق (کوره) تزریق می گردد و در اثر سوختن حرارت لازم را برای ذوب شارژ فراهم می کند. سوخت این کوره ها می تواند مایع، گاز و حتی جامد باشد.

کوره الکتریکی (Electric Furnace)

اگر سیمي به مقاومت R اھم جریاني به شدت I آمپر در مدت t ثانیه كه اختلاف پتانسیل دو سر آن V ولت باشد عبور كند، مطابق قانون ژول انرژی مصرفی عبارت است از:

W =VIt = RI2t

اگر قسمتی از مدار كه انرژی نامبرده مصرف مي شود ھیچ گونه فعل و انفعال شیمیایی صورت نگیرد تمام انرژی به گرما تبدیل می شود و به اندازه Q= RI2t كالری گرما تولید مي كند. كوره ھای الكتریكی مانند كوره ھای شعله ای متنوع و با توجه به موارد كاربرد آنھا، شكل و كارشان تغییر مي كند.

منبع: ایمنی در ذوب و ریخته گری