تجربه سوان برای من فراموش نشدنی خواهد بود: شرکت هر روزه در ورکشاپ های معتبر، لذت کار در کنار تیم های باتجربه، انرژی و انگیزه ای که از کار در کنار تیم های خوب دنیا می‌گرفتم و بعضا باعث می‌شد چندین ساعت (حتی تا آخرین ساعات مجاز برای بیداری) در Coworking space کار کنم، دست و پنجه نرم کردن با چالش‌هایی که هر روزه در مراوده با مربیان خوش سابقه و یا سرمایه گذاران خارجی داشتم، شب نشینی و تعاملات چالش برانگیز با تیم های خوبی از کشورهای استرالیا، کانادا، ارمنستان، آمریکا، دانمارک، هند، چین و ... همه و همه باعث می شد هر لحظه از زمان رو فقط فرصتی برای یادگیری، فکر کردن روی پروژه و یا تمرکز برای کار ببینیم و معنا و مفهوم واقعی از سبک زندگی استارتاپی رو اون هم در شرایطی رقابتی درک کنم.

شاید بدترین اتفاق این بود که متاسفانه هیچ کدوم از ۸ استارتاپ ایرانی مقامی در بین تیم های برتر کسب نکردند چون حتی بازار ۸۰ میلیونی ایران هم به دلایلی، که سعی می کنم در طول نوشته اشاره کنم، پاسخگوی نیاز این سطح رقابت نبود.

در بعضی از موارد که حتی بازار لوکال ایران برای سرمایه گذار ها جذاب بود، متاسفانه کمتر سرمایه گذار خارجی حاضر بود وقت زیادی برای Pitch استارتاپ های ایرانی بزاره به دو دلیل: اول از سختی پیدا کردن راهی برای بازگشت سرمایه و سود واهمه داشتند و دوم اینکه خطر ضرر و یا شکست از ریسک هایی با عامل های بیرونی رو بالا می دیدند مثل نوسانات قیمتی و به طبع اون بالا رفتن ضریب خطا در درآمد و سود اعلام شده در ابتدای کار به سرمایه گذار، سابقه فیلترینگ در ایران، عدم امکان رقابت در بازارجهانی و...

اما باید به این موضوع هم اشاره کرد که قیمت بالای ارز در حال حاضر برای بعضی از سرمایه گذاران جذابیت ایجاد می کرد چون یک سرمایه گذار می تونست با تبدیل مبلغ کمی از درآمد سالیانه اش (مثلا 20 هزار دلار) حداقل به یک استارتاپ سید Seed بده اما باز هم به دلایلی، که بالاتر فقط به بعضی از موارد اشاره کردم، ترجیج می داد با مبلغ بیشتر و اما خطر پذیری پایین تر روی استارتاپ های دیگه فکر کنه.

نمی خوام بگم فیلترینگ عاملی بسیار موثر در عدم موفقیت جذب سرمایه گذار خارجی بود اما امیدوارم روزی برسه که فاتحان کرسی تصمیم گیری در امور کسب و کارها به همین سادگی از کنار مقوله فیلترینگ عبور نکنند و متوجه باشند که فیلترینگ جدا از ضرری که مستقیما به استارتاپ ها تحمیل می کنه باعث مشکلات غیر مستقیم مثل تردید در سرمایه گذار خارجی و صدها مشکل دیگه میشه.

چه تیم هایی موفق به کسب جوایز شدند ؟

راستش در شروع این پست، هدفم نوشتن در مورد اتفاقاتی بود که در روز آخر افتاد و همچنین معرفی استارتاپ‌ها و موضوع فعالیت تیم‌هایی بود که موفق به کسب جوایز در روز آخر شدند اما شاید صحبت های ابتدایی خیلی موضوعیت با این هدف نداشت . پس اجازه بدید بریم سراغ نیت ابتدایی!

این مسابقات در دو گروه Starter و Booster برگزار شده بود و تیم ها با توجه به مقدار Revenue که در حال حاضر داشتند در یکی از این دو دسته قرار می گرفتند (۲۰ تیم از مجموع تیم ها با Revenue بالاتر در لیست Boosters قرار می گرفتند و بقیه تیم ها در لیست Starters) و در نهایت در دو سطح Starter Big Battle و Booster Final Battle رقابت می کردند. به سه تیم برتر در هر سطح مجموعا ۵۰,۰۰۰ دلار جایزه نقدی داده شد و همچنین دو تیم برتر در Booster Final Battle سرمایه ۱۰۰٬۰۰۰ دلاری جذب کردند.

تیم های برگزیده در Final Booster Battle

تیم اول که موفق به کسب جایزه ۵٬۰۰۰ دلاری شد SuperAnnotate AI بود. دو موسس اصلی این استارتاپ که به تازگی در مقطع دکترا از دانشگاه‌های University of Bern در سوئیس و KTH از سوئد فارغ التحصیل شده بودند، موفق شده بودند با کمک هوش مصنوعی ابزاری برای کار با تصاویر بسازند که زمان کار با تصاویر رو ۵ تا 20 برابر کاهش می داد.

تیم دوم Currencii بود که در حوزه فین تک فعالیت داشت. کسب و کاری از جنس B2B بود و یک بازار (Marketplace) برای تبدیل و مبادله ارز فراهم کرده بودند. اونها معتقد بودند که نرخ های تبدیل در FX ضرری ۲ تا ۵ درصدی به شرکت های وارد کننده و صادرکننده تحمیل می کنه و راهکاری برای حل این مشکل شده بودند .

تیم سوم هم Sense2Beat بود که در حوزه سلامت فعالیت می کرد. این استاتاپ تونسته بود یک سیستم مدیریت آریتمی (شرایطی که در آن قلب تپش نامنظمی داره) برای پیشگیری از بیماریهای قلبی عروقی هستند بسازند. محصول این تیم یک بیوسنسور چند کاناله ، پوشیدنی و بی سیم بعلاوه الگوریتم های پیشرفته پردازش داده از اطلاعات اختصاصی بیمار بود .

تیم های برگزیده در Starter Big Battle

تیم اول Magicup که تونسته بودن نوع خاصی از ماگ بسازند که مایعات رو گرم و یا سرد می کنه ومدعی بودند برخلاف رقبا این عمل فارغ از هرگونه واکنش شیمیایی و مضر برای انسان صورت می گیره. تیم دوم Spectre Aerospace بودند که در حوزه فضا هوا کار می کردند و سومین تیم هم Noomi از ارمنستان بود.

بهرحال این رویداد با همه خوشی‌ها، استرس‌ها، بی خوابی‌ها، تفریحات، دوستی‌ها، رقابت‌ها و در انتها کلی خاطره و تجربه تموم شد. دوستان خوبی از سرتاسر دنیا پیدا کردم و درس های زیادی یاد گرفتم. تجریه خوشایندی بود و امیدوارم باز هم بتوم در رویدادی مشابه و با قدرت بیشتر شرکت کنم.

ضمنا دوستانی که تمایل دارند بیشتر در مورد رویداد بدونند می‌تونند اخبار دقیق‌تر و کامل‌تر را از آدرس sss.am و یا تگ SSS18 روی شبکه‌های اجتماعی دنبال کنند.

همچنین قبلا در مورد اتفاقاتی که قراره دور این کمپ‌فایر بیفته گفته بودم - و امشب اتفاق جذابی دور این کمپ‌فایر افتاد!

طبق زمانبندی که در کمپ اعلام شده بود، روز ۲۴ جولای قرار بود چند اسکواد میزبان اسپیکرهایی از چند کشور هند، ایران و ارمنستان و همچنین میزبان اسکوادهای دیگه برای شرکت در این شب نشینی باشند.

و اما اتفاق خوبی که برای ما و مخصوصا من بعنوان یک ایرانی افتاد این بود که قرار شد ما میزبان دو نفر از اسپیکر های خوب از تکراسا باشیم، حامد و مکس.

موضوعی که قرار بود ما در کمپ‌فایر ۵ در موردش شب نشینی داشته باشیم Overcoming culture difference بود.

خلاصه، نیروی تدارکات شرایط میزبانی رو (البته با امکانات صحرایی ) فراهم کردند تا ساعت ۸ میزبان این دو عزیز ایرانی در اسکواد باشیم. چند استارتاپ از کشورهای کانادا، هند، گرجستان، ارمنستان و ایران برای شرکت در این دورهمی شبانه و شنیدن صحبت های این دو عزیز مهمان اسکواد ما شدند؛ ناگفته نماند که حضور این دو ایرانی جذابیت بیشتری برای استارتاپ های ایرانی ایجاد کرده بود و همین موضوع موجب شد استارتاپ های کشورمون خیلی زودتر از بقیه استارتاپ ها در کمپ‌فایر ما شرکت کنند.

خوشبختانه برخلاف دو شب گذشته امشب بارون نیومد و تونستیم تا آخر شب میزبان این کمپ‌فایر باشیم.

برای من جالب بود که میزبانی کمپ‌فایر ها از نظر کیفی و تعداد شرکت کنندگان توسط ناظرین کمپ رنک بندی شده بود و شاید استقبال استارتاپ های خوب ایرانی باعث شد بعنوان با کیفیت ترین کمپ‌فایر انتخاب بشیم.

و اگر فکر می‌کنید موضوعات در بقیه کمپ‌فایرها براتون جذابه می‌تونید عکس اول رو ببینید

خب! داستان حضور مداد در سوان ارمنستان برای شرکت در رویداد Seaside Startup Summit، که از یک ماه پیش کلید خورده بود، به جاهای خیلی خوب رسید. یک ماه پیش بعد از کلی تحقیق برای استارتاپ سوان اپلای کردیم و در نهایت ۲۰ روز پیش استارتاپ مداد به همراه چند استارتاپ دیگه از ایران برای حضور در این رویداد ۷ روزه پذیرفته شدند و امروز، ۳۱ تیر ساعت ۱۲:۳۵، راهی ارمنستان هستیم.

شاید باید نوشتن در مورد این رویداد رو از همون ۲۰ روز پیش شروع می کردیم اما واقعیت این بود که هنوز باید مطمئن می‌شدیم استارتاپی که تازه لانچ شده آمادگی شرکت در این رویداد رو داره و حرفی برای گفتن برای شرکت در این سطح رقابت و بین تیم های حاضر از چندین کشور مختلف رو داره. این شد که اولین نوشته در مورد این رویداد رو دارم در فرودگاه امام خمینی و فقط چند ساعت قبل از پرواز می نویسم.

برای شرکت در این رویداد تلاش زیادی کردیم و برنامه های خوبی داریم و امیدواریم بتونیم حداقل در یکی دو بخش اتفاقات خوبی برای مداد رقم بزنیم. شاید بهترین اتفاق برای هر کدوم از استارتاپ های حاضر در این رویداد نمایش پتانسیل استارتاپ، توانایی تیم و در نهایت جذب سرمایه گذار خارجی باشه. ما هم از این قاعده مستثنی نیستیم هر چند باید اعتراف کنیم راه پیچیده‌تر و سخت‌تری در مقایسه با بعضی از استارتاپ های حاضر در این رویداد داریم که بیشتر از دوسال پیش لانچ شدن و تابحال حداقل یک راند سرمایه جذب کردن و برای جذب سرمایه در سری B و یا C رقابت می کنن.

باید برای گرفتن کارت پرواز برم پس مجبورم این نوشته رو کوتاه تموم کنم اما اجازه بدید این نوشته رو استارت ثبت اتفاقات شخصی در این سفر و وقایع روزانه این رویداد در نظر بگیریم. سعی می‌کنم از تمام بخش های مهیج بصورت روزانه پست بزارم.

امیدورایم داستان رفتن به سوان، پایانی خوش و به قشنگی شروع این داستان برای استارتاپ مداد و کاربرای خوبش باشه!

امیدوارم پست قبل رو خونده باشید و متوجه شده باشید چرا استارتاپ های حاضر از کشورهای مختلف در اجلاس بین المللی سوان شرکت می کنند؛ اینطوری بهتر می تونیم با هم در طول نوشته ارتباط بگیریم.

و سوان با کلی جذابیت و امید شروع شد!

از فرودگاه ایروان تا محل برگزاری رویداد حدود ۸۵ کیلومتری فاصله بود و بعد از یک ساعت و نیم با اتوبوس های رویداد به محل برگزاری رسیدیم. واقعا ویوی بی‌نظیری داره محل برگزاری؛ در فاصله فقط چند متری از دریاچه زیبای سوان با آب و هوای خیلی خوب! 👌

از گیت خوشامدگویی (Welcome gate) رد شدیم.باید مطمئن می شدن که تیم ها مواردی که قبلا هم در دعوتنامه گفته بودن رو به کمپ نبرن.

کارت‌ها رو تحویل دادن و با کمک یکی از همراهان رویداد در اسکواد (Squad) شماره ۵ مستقر شدیم؛ کمپ سوان به ۲۰ بخش تقسیم شده و به هر کدوم از این بخش ها اسکواد (Squad) می گن. در هر اسکواد از چهار تا شش تیم مستقر شدن (به تعداد افراد تیم بستگی داره). باید هر دو یا 3 نفر در یک چادر مستقر می شدن (باز به اندازه چادر بستگی داشت) و کیسه های خواب تنها چیزی بود که توی چادرها گذاشته بودن.

جالب ترین بخش اسکواد رو در تصویر پایین می تونید ببینید، کمپ‌فایر (Campfire)، جایی که آتش روشن می‌کنن و تیم های هر اسکواد دورش می‌شینن. اولین شب همونجا با همه اعضای اسکواد آشنا شدیم و در مورد ملیت و استارتاپ هامون صحبت کردیم. هر روز صبح ساعت ۷ باید اونجا جمع شیم تا لیدر اسکواد برنامه های روزانه در agenda رو مرور کنه و توضیحات لازم رو در مورد اتفاقاتی که قراره توی اون روز بیفته رو بده: ورکشاپ هایی که قراره برگزار شه، برنامه های تفریحی که هر روز باید برگزار شه، تحویل گرفتن لباس هایی که برای رویداد در نظر گرفته بودن و هر کاری که به هماهنگی بین تیم ها نیاز بود.

شب قبل، بعد از شام و در زمان آزاد اونجا جمع شدیم و شب نشینی ساده ای داشتیم؛ یکی از اعضای تیم گرجستان که گیتار می زد شب قشنگ و خاطره انگیزی برای همه درست کرد.

واقعا شروع کردن کار کنار دریاچه زیبای سوان، اقامت در چادر های دو نفره و خوابیدن در کیسه های خواب اون هم در یک رویداد استارتاپی برای من خیلی شگفت انگیزه و بنظر می رسه می‌تونه تجربه بی‌نظیری برای ما و بقیه استارتاپ های ایرانی باشه .

ضمنا اگر تمایل دارید در جریان اخبار رسمی و لایو در مورد استارتاپ ها و سرمایه گذاری های صورت گرفته در اجلاس بین المللی سوان باشید تگ SSS18 را روی شبکه های اجتماعی دنبال کنید!

معمولا یکی از سوالاتی که برای استارتاپ ها در اولین نگاه به بوم مدل کسب و کار براشون پیش میاد; اگر قبلا تجربه ای جدی در پر کردن این بوم را نداشته باشند; این هست که چگونه باید اطلاعات این بوم را پر کنم؟ آیا ترتیب پر کردن قسمت های مختلف بوم مهم هست؟

در این پست یک روش منطقی جهت پرکردن اطلاعات بوم کسب و کار را توضیح میدم و بهتره از کدام قسمت بوم شروع کنیم و به چه ترتیبی قسمت های 9گانه بوم را پر کنیم.

از کجا باید شروع کنم؟

در شروع کار، برای پر کردن قسمت های بوم کسب و کار، آنرا به دو بخش تقسیم می کنیم:

1. قسمت سمت راست که مربوط میشه به بخش هایی از استارتاپ که روی مشتریان محصول، راه های کسب درآمد و کانال های ارتباطی با مشتریان فوکوس داره و اسمشو میزاریم قسمت تعاملی (از اونجایی که با نتایج حاصل از تعامل با مشتریان و امور مربوط به آن سروکار داره)
2. قسمت سمت چپ که بر روی برنامه ها و کارهای عملیاتی جهت برآورده کردن نیازهای قسمت اول (تعاملی) فوکوس داره، اسم این قسمت را میزاریم قسمت پشت صحنه.

از کدام قسمت شروع به پر کردن بوم کسب و کار کنم؟

معمولا در پر کردن بوم کسب و کار از قسمت هایی شروع می کنیم که مهمتر بنظر می رسند. معمولا برای هر استارتاپی قسمت های ارزش پیشنهادی (Value Proposition) و بخش مشتریان (Customer Segments) هست پس بهتره که از سمت راست شروع به پرکردن بوم بکنیم.

من پیشنهاد می کنم که با قسمت Customer Segments شروع کنید. در اصل شما وقتی دسته های مختلف مشتریان خود را می شناسید می توانید از طریق مصاحبه و یا دیگر راه ها با آنها در ارتباط باشید و از تعاملات با آنها بفهمید که چه ارزش هایی می توانید برای آنها خلق کنید و این ارزش ها همان اطلاعاتی هستند که باید در قسمت Value Proposition قرار بدهید. بعد از پر کردن این دو قسمت پر کردن بخش های دیگه (کانال های توزیع، جریان درآمد و ارتباط با مشتریان) بسیار راحت تر می شود.

بعد از پر کردن قسمت سمت راست (قسمت تعاملی) به سراغ قسمت سمت چپ می رویم. در قسمت تعاملی متوجه شدیم مشتریان ما چه کسانی هستند، چگونه با آنها در ارتباط باشیم و بر اساس چه ارزشی از سمت ما حاضرند از محصول ما استفاده کنند اما حالا در قسمت چپ باید معلوم کنیم که چه برنامه هایی داریم و یا باید داشته باشیم تا بتوانیم یک محصول یا سرویس را در زمانی منطقی و به شکلی قابل قبول به مشتری عرضه کنیم. به همین دلیل کار را در سمت چپ بوم با بخش های منابع کلیدی (Key Resources) و فعالیت های کلیدی (Key Activities) شروع می کنیم تا معلوم کنیم برای فراهم کردن ارزش پیشنهادی در قسمت تعاملی به چه فعالیت ها و منابعی نیاز داریم.

در قسمت شرکای کلیدی (Key Partners) به تامین کنندگان (در صورت نیاز استارتاپ) و یا شرکای استراتژیک، که به شما در تولید محصول و خلق ارزش پیشنهادی کمک می کنند، فکر کنید.

در انتها، بعد از پر کردن بخش های بالایی در سمت چپ بوم می توانید بهتر تصمیم بگیرید که چه هزینه هایی در فرآیند تولید دارید. اطلاعات مربوط به این هزینه ها را در بخش Cost Structure بنویسید.

در مورد چگونگی پر کردن بوم صحبت کردیم اما لازم هست که چند نکته هم در مورد این بوم بگم:

با پرکردن بوم باید تصویری کلی از نوع کسب و کار، هزینه ها و روش کسب درآمد پیدا کرده باشید و با نگاه به بوم می تونید متوجه شوید که کدام قسمت ها هنوز نیاز به فکر بیشتر و یا بازبینی دارند و چه قسمت هایی دارای اطلاعات اضافی و تکراری هستند. در اصل میتونید به بوم کسب و کار به شکل یک چک لیست برای کسب و کارتون نگاه کنید و می تونید با روش هایی مثل طوفان فکری بصورت انفرادی و یا با افراد تیم خود به ایده های بهتری برای هر کدوم از قسمت های بوم برسید. و البته در نظر داشته باشید که اطلاعات پر شده در بوم کسب و کار همه چیزی نیست که شما برای رشد استارتاپتان نیاز داشته باشید بعنوان مثال بخش هایی مثل رقبا، تصمیمات سیاسی و اقتصادی حاکم به محل کسب و کار در بوم کسب و کار پرداخته نشده است.

بوم ناب کسب و کار توسط Ash Maurya طراحی شد. این بوم برداشتی دیگر از بوم کسب و کار (Business Model Canvas) است که توسط الکساندر اوستروالدر (Alexander Osterwalder) طراحی شده بود.

بوم ناب کسب و کار از 9 بخش تشکیل شده که در قالب این 9 بخش از ابتدایی ترین نقطه شروع تجارت یعنی مشکل مشتری تا مزیت رقابتی (چرا ما فرق داریم و چرا محصول ما ارزش خریدن دارد) پرداخته می شود.

بخش های بوم ناب کسب و کار

1. طرح مشکل (Problem): هر دسته از مشتریان (Customer segments) که قصد فروش کالا و یا خدمات به آنها را داریم باید مشکل و یا مشکلاتی داشته باشند که ایده ما جهت حل این مشکلات بوجود آمده است. در این بخش بهتر است یک تا سه مشکل بر اساس اولویت نوشته شود. بدیهی هست که بدون وجود مشکلی جهت پیدا کردن راه حل برای آن، محصول و یا سرویسی برای پیشنهاد وجود ندارد!

2. دسته های مشتریان (Customer segments): در کاستومر سگمنت به دسته بندی مشتریان بر اساس مشخصه های یکسان بین آنها می پردازیم بعنوان مثال مشتریان را از نظر موقعیت جغرافیایی، سن، جنسیت و.. دسته بندی می کنیم. این دسته بندی علاوه بر شناخت بازار هدف، کمک در انتخاب مشتریان اولیه (Early adopters) و شناخت نیاز دسته های مختلف، بعد ها در انتخاب استراتژی های مارکتینگ به شما کمک زیادی خواهد کرد.

البته مطمئنا دسته بندی های مشتریان با توجه به نوع هر کسب و کار فرق می کند. من پیشنهاد می کنم ذهن خود را کاملا منعطف و باز در این زمینه نگه دارید و تا هر مقدار که می توانید مشتریان خود را از جنبه های متفاوت (احساسی، مکانی، جنستی و ..) ارزیابی کنید و بررسی کنید که این تفاوت چه تاثیری در نوع نیاز مشتری در مواجهه با بخش Problem می گذارد. در انتها متوجه خواهید شد که می توانید چندین دسته را در یک دسته کلیدی ادغام کرده و یا بعضی از دسته های کم تاثیر را حذف کنید و فقط دسته های کلیدی از مشتریان را با توجه به کسب و کارتان انتخاب کنید.

3. ارزش پیشنهادی منحصر بفرد (Unique Value Proposition ): این بخش را دقیقا در وسط بوم ناب کسب و کار می توانید ببینید. برای بدست آوردن اطلاعات این بخش باید این سوال رو از خودتان بپرسید که شما چه تفاوت هایی دارید و چرا مشتری باید زمان و یا هزینه صرف محصول شما بکند؟! در اصل باید به این جواب برسید که چه مشکلی از مشتریان شما توسط محصول شما حل میشه و یا چه بهبودی در یکی از جنبه هایی مورد اهمیت زندگی مشتری بوجود میاد. چرا مشتریان شما باید از محصول شما در مقایسه با رقیب شما استفاده کنند؟

4. راه حل (Solution): این بخش، کلیدی ترین بخش در فرآیند کسب و کار شما محسوب می شود اما باید در نظر داشته باشید که شاید در همان گام اول، راه حل کاربردی و جامعی برای حل مشکل نداشته باشید. اینکه شما در ابتدای کار هنوز به راه حل جامعی نرسیدید به هیچ وجه ایرادی به ایده شما و تبدیل آن به کسب و کار وارد نمی کند. همانطور که در اصول استارتاپ ناب (Lean Startup) بیان شده قرار هست شما از طریق فرآیند اعتبار سنجی به راه حل برسید.استیو بلنک در یکی از مقالاتش میگه:

راه حل در دفتر کار شما نیست، راه حل را در خیابان ها پیدا کنید

شما در دفتر کار و با فعل پسندیده فکر در مورد راه حل به نتیجه ای(منظور، راه حل مطمئن) نمی رسید و باید با دسته مشتریان مورد نظر (Customer Segments) مصاحبه کنید، سوال بپرسید و یاد بگیرید که چگونه عمل کنید. در واقع فرآیند کلیدی در استارتاپ ناب یعنی فرآیند چرخشی ساخت-سنجش-یادگیری (Build-Measure-Learn) برای رسیدن به راه حل کاربردی و به تبع آن یک کسب و کار قابل Scale هست و به این نکته توجه داشته باشید که شاید در فرآیند اعتبارسنجی متوجه شوید که اصلا از ابتدا مشکل را به درستی تشخیص نداده اید، پس عدم وجود راه حل در ابتدای کار به هیچ وجه ایرادی به ایده شما وارد نمی کند!

5. کانال ها (Channels): در این مرحله به راه های دستیابی به مشتریان فکر می کنیم. از چه طریقی می توانیم به دسته های مختلف مشتریان خود، که در بخش Customer Segments پر کردیم، دسترسی داشته باشیم؟ هر یک از راه های ارتباط با مشتریان از طریق شبکه های اجتماعی، ایمیل، تبلیغات بنری، وبلاگ نویسی، مقاله، وبینار، SEO می تواند یک کانال برای دسترسی به مشتری محسوب شود. البته باید به یک نکته مهم دقت زیادی بکنیم(نکته ای که خیلی ها در این بخش غافل میشن) اینکه در فاز اول، بدنبال مقیاس مشتری پذیری نباشید و فقط بدنبال یادگیری برای رسیدن به راه حل جامع یا محصول مارکت فیت باشید پس لازم نیست دنبال کانال هایی با مقیاس مشتری بیشتر باشید و از کانال های قابل دسترس تر به بهانه تعداد کم مشتری چشم پوشی کنید. به این مسئله فکر کنید که چگونه می توانید از طریق کمترین هزینه به اطلاعاتی مفید و یکسان از مشتریان نسبت به راه های دیگه دسترسی پیدا کنید.

6. جریان درآمد (Revenue Streams): در این قسمت روش های مختلف درآمدزایی را بررسی می کنیم , تعیین می کنیم که چطور قراره از محصول نهایی درآمدزایی کنیم. می توانید به سیستم های مشابه مراجعه و مدل درآمدی آنها را بررسی کنید. در این بخش باید تعیین کنید که قرار است چگونه از طریق این ایده به درآمد برسید. از روش‌های مختلف ایجاد جریان درآمد می توان به حق استفاده، حق اشتراک زمانی، حق امتیاز، تبلیغات اشاره کرد. توصیه می کنم این مقاله را جهت استراتژی قیمت گذاری محصول مطالعه کنید.

7. ساختار هزینه ها (Cost Structure): در این قسمت باید تمام هزینه های عملیاتی را محاسبه کنید. باید تعیین کنید چه مقدار هزینه اعم از ثابت و یا متغیر باید انجام شود تا محصول به مارکت عرضه شود. قسمت ساختار هزینه ها و جریان درآمد (Revenue Streams) به شما در محاسبه هزینه های تمام شده در یک ماه و نقطه سر به سر (break-even-point) کمک می کند و به کمک این دو بخش متوجه خواهید شد که مدل درآمدی شما به سود منجر خواهد شد یا نه و اگر به سوددهی رسید، به چه میزان.

8. متریک های اصلی (Key Metrics): هر کسب و کاری، بدون در نظر مقیاس و بزرگی کسب و کار، دارای معیارهایی برای سنجیدن بهره وری هستند. توسط این متریک ها در جریان نحوه پیشرفت و سرعت رشد استارتاپتان هستید. در این بخش از خودتان سوال کنید چه معیارهایی نشاندهنده رشد استارتاپ هست، تعداد ثبت نام کنندگان سایت و یا تعداد خریداران؟ در این بخش متوجه خواهید شد که نسبت توسعه محصول به اعتبار سنجی مشتریان درست صورت می گیرد یا نه. یک مدل خوب در بدست آوردن متریک های مناسب مدل Pirate Metrics هست که پیشنهاد می کنم در موردش تحقیق کنید.

9. مزیت مطلق (Unfair Advantage): مزیت انحصاری و یا مطلق مزیتی هست که نه بتوان از روی آن کپی کرد و نه بتوان آنرا خرید. باید گفت چنین مزیتی در هر کدام از ارکان استارتاپتان می تواند در صحبت با سرمایه گذار و شرکای تجاری بسیار تاثیر گذار باشد اما باید اذعان کرد پیدا کردن چنین مزیتی در ابتدای کار ساده نیست. در اصل مزیت مطلق در طی زمان بدست خواهد آمد. مزیت مطلق می تواند اطلاعاتی باشد که شما در طی زمان بدست آورده اید، مشتریانی باشند که حاضر نیستند محصول شما را ترک کنند و یا یک تیم کامل باشد. مقاله ای از Jason Cohen با عنوان "مزیت مطلق واقعی" دیدم که توصیه می کنم شما هم مطالعه بفرمایید.

اگر قبل از این مقاله بدنبال یادگیری در مورد بخش های مختلف بوم ناب کسب و کار بودید امیدورام الان بهتر بتوانید تصمیم بگیرید.