آنچه قرار است در این قسمت از تور یزد گردی خود مورد بازدید قرار دهیم، مکانی است که افزون بر قدمت و ارزش مکان آن، با هدفی زیبا به وقف درآمده است. ارزش این ملک وقفی به ذوق و لطف صاحبان آن می باشد. کافی است در شهر سراغی از دانشکده ی معماری بگیرید تا متوجه ارزشی که گفتم بشوید.

در این قسمت قرار است به بازدید از خانه ی رسولیان بپردازیم.

خانه ی رسولیان :

قدمت این خانه به اواخر دوران قاجار یعنی سال 1283 هجری شمسی باز میگردد. مالک این خانه حاج میرزا کاظم رسولیان بوده است و معماری بنا به دستان هنرمندی به نام "محمد حسن محمد رحیم" شکل گرفته است.

خانه ی رسولیان در ابتدا محل زندگی خانواده ی رسولیان بوده است و پس از تقسیم ارث به پیشنهاد " حاج میرزا احمد رسولیان " و با رضایت ورثه خانه به صورت یک جا خریداری و سپس در سال 1368 وقف دانشکده ی معماری یزد گردید. پس از این وقف ارزشمند، خانه مورد مرمت و بازسازی قرار میگیرد و به بخشی از دانشکده معماری یزد تبدیل میشود. و این امکان را در دسترس دانشجویان خوش ذوق معماری قرار میگیرد تا در محیطی کاملا متناسب با رشته ی خود به فعالیت های علمی مشغول شوند.

معماری خانه ی رسولیان :

خانه ی رسولیان همچون دیگر خانه های اصیل قدیمی دارای دو بخش اندرونی و بیرونی بوده است. بخش بیرونی خانه محلی برای پذیرایی از مهمانان بوده همچنین در حیاط بخش بیرونی خانه، مراسمهای روضه خوانی محرم انجام میگرفته است. بخش اندرونی خانه نیز کاملا خصوصی و در اختیار اعضای خانواده بوده است؛ اتاق های سه دری، پنج دری، تالار، اُرسی، کلاه فرنگی و حیاط در این قسمت از بنا جای داشته اند.

همچنین حمام خانه بین بخش های اندرونی و بیرونی خانه قرار گرفته است. حیاط اندرونی، حیاط خصوصی به حساب می آمده است و حوض بزرگ میانه ی حیاط و درخت کاری های زیبای خود فضایی را برای راحتی اهل منزل فراهم میکرده است. در واقع معماری بخش اندرونی به گونه ایست که تمامی بخش های نامبرده شده همچون اتاق های سه دری و پنج دری و به طور خاص بادگیر خانه در اطراف همین حیاط زیبا شکل گرفته اند. همچنین طرز جای گیری هر کدام از بخش های این قسمت با توجه به شرایط اقلیمی و با توجه به جهت نور آفتاب و بهره گیری از سایه ی ایوان ها صورت گرفته است. به راستی که بناهایی از این دست زبان هر بیننده ای را به ستایش هوش معماران ایرانی باز میکند.

همچنین این خانه دارای زیرزمینی در بخش پایینی خانه است. از این زیرزمین هم به جهت نگهداری مواد غذایی فاسد شدنی در طول سال استفاده می شده است و هم محلی به جهت پناه بردن و استراحت اهالی خانه در روزهای داغ تابستان کاربرد داشته است.

از دیگر بخش های این خانه، مقبره ی پدر معماری سنتی ایران در این خانه است!

استاد محمد کریم پیرنیا، از بزرگترین نظریه پردازان و نویسندگان و اساتید دانشگاهی در رشته معماری به حساب می آمدند. استاد محمد کریم پیرنیا در سال 1299 هجری شمسی در یزد دیده به جهان گشودند و در تمام طول عمر خود تلاش های بسیاری در جهت حفظ وتحقیق بناهای تاریخی و شناساندن سبک معماری سنتی ایران داشتند. گفت گو و تحقیق های استاد پیر نیا با معماران قدیمی منجر به شناساندن معماری ایرانی در قالب مقالات ارزشمند به دوست داران این رشته شد. پدر معماری سنتی ایران سر انجام در سال 1376 پس از تلاش های بسیار در عرصه معماری سنتی، دار فانی را وداع میگویند و طبق وصیتی داشتند در خانه ی رسولیان به خاک سپرده میشوند.

در پایان این نکته لازم به ذکر است که این خانه در سال 1375 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

پیشنهاد مارکوپولو: میتوانید به بازدید از این قسمت ها نیز بپردازید :

مسجد جامع یزد

خانه ی لاری ها

حمام خان

با دانایی سفر کنید.

مارکوپولو

در هر سفری رسم بر خرید سوغات و یادگاری های هر شهر است. در بین گردشگران خرید صنایع دستی خاص هر منطقه، هم به جهت راه آورد سفر و هم از حیث حمایت از صنایع دستی و قابلیت های آن شهر، اهمیت بسیاری دارد. در واقع باید به این نکته دقت کنید که با خرید صنایع دستی هر شهری که به آن سفر میکنید، در واقع مانعی در برابر از بین رفتن صنعت و بازار آن شهر هستید.

در قسمت قبل سفر های مارکوپولو به شهر یزد به بازدید از بازار های معروف شهر یزد پرداختیم و حالا نوبتی هم که باشد، نوبت به خرید میرسد!

با ما همراه باشید تا در اخرین بخش سفر های مارکوپولو در شهر یزد، با صنایع دستی و سوغات یزد آشنا شویم.

سوغات یزد به دو دسته ی خوراکی جات و صنایع دستی تقسیم میشود.

صنایع دستی یزد :

ترمه :

یزد است و شهرت ترمه های اصیلی که بین ایرانیان زبان زد است. قدمت ترمه بافی حدود 400 سال است. پارچه ی ترمه نزد زرتشتیان در دوخت نوعی شلوار مخصوص جشن ها استفاده میشده است. ترمه پارچه ایست که تار آن ابریشم و پود آن پشم و ابریشم و کرک الوان است. طرح های ترمه شامل : طرح بته و جقه ی معروف، طرح شاخ گوزنی و شاه عباسی است.

هم اکنون از پارچه ی ترمه علاوه بر سجاده و جانماز و رومیزی های بسیار چشم نواز، در تزئین کیف و کفش و لباس های سنتی هم به کار گرفته میشود.

شمد :

شمد پارچه ی خنک و نازکی است که در فصل تابستان به عنوان رو انداز از آن استفاده میشود. طرح شمد ها معمولا ساده و چهار خانه است. اگر به شهر یزد سفر کردید، با خرید شمد میتوانید لذت یک خواب خنک در تابستان را تجربه کنید.

زیلو :

زیلو بافی و به طور خاص زیلو، از جمله ذکاوت های مردم کویر در جهت مصونیت از گرمای سوزان تابستان های کویر است. قبل تر در مقاله ی مسجد جامع یزد به این نکته اشاره کردم که شبستان های تابستانی مسجد مفرش به زیلو است. حس خنکی زیلو در فصل تابستان، تجربه ای لذت بخش است. زیلو بافی در یزد و به طور خاص در میبد، سابقه ای دیرینه دارد. نخ استفاده شده در بافت زیلو ها پنبه است و رنگ به کار رفته در زیلو اغلب سفید و آبی هستند، البته از رنگ های نارنجی، قرمز و سبز نیز در بافت آن استفاده میشود. گفتنی است که رنگ های به کار رفته در زیلو تماما طبیعی و گیاهانی همچون روناس، پوست گردو و غیره استفاده میشود.

سفال :

سفال یزد و علی الخصوص سفال میبد، آنچنان در ایران شناخته شده است که به جرات میتوان گفت که صنعت سفال میبد در ایران کم نظیر است. محصولات سفالی میبد به صورت : بدون لعاب، لعاب دارو کاشی و سرامیک است. نقش و نگار های سفال میبد نیز مختص این منطقه میباشد. در سفال میبد از نقش "خورشید خانوم" و "مرغ و ماهی" استفاده میشود. خورشید خانوم نمادی از افتاب سوزان کویری است. مرغ اشاره به نوعی پرنده ی کویری دارد و ماهی نیز کنایه به کم آبی بیابان است.

همچنین در این کارگاه ها دیوار کوب هایی به شکل کاشی های قدیمی تولید میشود که در نوع خود بی نظیر اند.

خوراکی های معروف یزد :

قطاب یزدی :

قطاب از جمله شیرینی های لذیذ و پر طرفدار یزدی ها و گردشگران به این شهر به حساب می آید. کافی ست یکبار مزه آن را تجربه کنید تا از طرفداران پر و پا قرص آن بشوید. مغز قطاب ترکیبی از پودر بادام و هل وپودر قند است. لایه ی خارجی قطاب خمیر شیرینی سرخ شده ایست که با مقدار زیاد پودر قند پوشیده شده است.

لوز :

لوز یکی از معروف ترین شیرینی های یزدی است که دستور پخت محرمانه ی مخصوص به خود را دارد. محبوب ترین و در عین حال گران ترین لوز، لوز پسته است. بعد از آن از لوز بادامی، لوز بیدمشک و لوز نارگیل میتوان نام برد. این شیرینی از جمله محبوب ترین شیرینی های یزدی است که در تمام وقت سال عرضه میشود.

پشمک :

پشمک نیز از آن دسته شیرینی های پرطرفدار یزدی است که به خصوص در بین بچه ها محبوبیت خاصی دارد. پشمک را از شیرینی فروشی های یزد میتوانید به هر طعمی که دوست دارید خریداری کنید.

حاجی بادام :

حاجی بادام نیز جزو شیرینی های معروف یزدی است که معمولا در کنار چای مصرف میشود.

حلوا ارده و روغن کنجد:

حلوا ارده های یزد آنقدر لذیذ و خوشمزه هستند که میتوانند به تنهایی به عنوان وعده صبحانه یا عصرانه استفاده شوند. همچینین در یزد و اردکان کارگاه های بسیار بزرگی وجود دارند که به تولید روغن مرغوب از ارده ی کنجد مشغول اند. روغن کنجد یزد یکی از مرغوب ترین روغن های کنجد ایران است.

امیدوارم از این مقاله لذت برده باشید.

پیشنهاد امروز مارکوپولو :

بازار های معروف شهر یزد

مسجد جامع یزد

با دانایی سفر کنید.

مارکوپولو.

کپی مقالات تنها با هماهنگی نویسنده امکان پذیر است.

فرق نمیکند که شما گردشگر ایرانی باشید یا خارجی، آنچه در تمامی سفر های جزء جدا نشدنی سفر به حساب می آید گشت و گذار در بازار های شهر و خرید سوغات و یادگاری هایی از آن شهر است. شهر یزد در این باره سنگ تمام گذاشته است! چه از نظر بازار و چه سوغات، شهر یزد تقریبا برای هر ذائقه ای پاسخی دارد!

برای هر گردشگری همیشه یک سوال اصلی وجود دارد! بازار های معروف شهر کجاست؟

در این قسمت از تور یزد گردی خود به مطالعه و بررسی بازار های قدیمی یزد میرویم. از آنجا شهر یزد از لحاظ قدمت و تاریخ خود زبان زد است، بدیهی است که بازار های آن نیز هر کدام به تنهایی یک موزه ی مردم شناسی به حساب می آیند! با ما همراه باشید تا در کنار به بازدید هم مهم ترین و معروف ترین بازار های یزد، برویم!

بازار خان :

بازار خان یکی از دسته بازار های معروف و زیبای شهر یزد است. قدمت بازار خان به پادشاهی ناصرالدین شاه باز میگردد و به جهت قدمت و زیبایی بنا و پویایی بازار، مقصد گردشگران خارجی و ایرانی قرار گرفته است.

معماری بازار خان :

این بنا که قدمت آن به دوره ناصرالدین شاه باز میگردد خود شامل مجموعه ی بازار هایی است که امروزه به مجموعه ی این بازار ها، بازار خان گفته میشود. بازار خان روند ساخت تدریجی داشته است. بازار خان خود از چند راسته تشکیل شده و متشکل از بازار های متعدد است که عنوان طویل ترین و عریض ترین بازار یزد را به خود اختصاص داده است. طول بازار 274 متر و ارتفاع آن بین 4 تا 6 متر متغیر است. بازار خان دارای بازار هایی همچون: بازار قیصریه، بازار کاشیگری، بازار مسگرها، بازار دروازه مهریز، بازار افشار، بازار چیت سازی، بازار زرگری، بازار علاقبندی، بازار ملااسماعیل و بازار صدری اشاره کرد.

بازار قیصریه :

قدمت این بازار تاریخی به قرن 12 هجری قمری باز میگردد. قیصریه یکی از 5 بازار معروف ایرانی است که علاوه بر یزد در استان های : کرمان، قزوین، اصفهان و شیراز نیز وجود دارد.

معماری بازار قیصریه :

این بازار به سبب معماری خود، در بین بقیه بازار ها از نظم و ترتیب بیشتری برخوردار است. قیصریه فضایی شامل راسته ی فرعی، تیمچه (دالان) و در بعضی موارد شبیه به سرا است. در گذشته در این بازار کالاهای اعیانی و منسوجات بسیار با کیفیت به فروش میرسیده است. درهای های این بازار به وسیله دو در چوبی ارزشمند، بسته میشود.

این مجموعه در سال 1381 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

آدرس : یزد، حد فاصل میدان و مدرسه ی خان.

بازار کاشیگری :

قدمت بازار کاشیگری به دوره ی زندیه باز میگردد . در این بازار مجموعه ای از کارگاه های کوچک آهنگری قرار دارد و ابزار آلات و لوازم کشاورزی مورد نیاز کشاورزان ساخته میشود.

بازار مسگری یا بازار پنجه علی:

مس و ظروف مسی از دیرباز یکی از محبوب ترین فلزات برای ظروف آشپزخانه و آشپزی به شمار می آمده است. این هنر و پیشه در گذشته در شهر یزد از رونق بالایی برخوردار بوده است به گونه ای که بازار مسگری هسته ی اصلی بازار یزد را به خود اختصاص داده است.

هم اکنون نیز با گذر از بازار مسگری یزد میتوانید از نزدیک به تماشای صدای چکش زنی های خاص استاد کاران یزدی که در خلوت خود به چکش کاری ظروف مسی در جلو درب مغازه ی خود مشغولند، بنشینید.

بخش بازار مسگریِ بازار خان از جهت عرضه ی مستقیم ظروف مسی که چندیست دوباره محبوبیت خود را در بین ایرانیان به دست آورده است، یکی از مقاصد گردشگران ایرانی و خارجی در ورود به بازار خان محسوب میشد. با بازدید از بازار مسگری شما شانس این را دارید تا از نزدیک با تولید و خرید و فروش مس توسط استاد کاران ماهر و قدیمی مسگر یزدی آشنا شوید و از نزدیک با صدای معروف چکش زنی آشنا شوید.

معماری بازار مسگری :

قدمت بازار مسگری که به بازار پنجه علی نیز معروف است به قرن نهم هجری قمری و دوره ی تیموریان باز میگردد. مصالح بنا خشت و گل و آجر است. سقف بازار مسگری نیز به صورت طاق و تویزه با قوس جناحی است. بازار مسگری با 600 سال قدمت همچنان بافت قدیمی خود را حفظ کرده است.

این بازار در سال 1381 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

بازار دروازه مهریز :

بازار دروازه مهریز یکی دیگر از بازار های قدیمی یزد است. این بازار با جهت شمالی جنوبی خود ، از سمت جنوب از باز خان شروع میشود و به کوچه ی دار الشفاء یا دروازه ی تاریخی یزد منتهی میشود. موسس بازار : علی آقا داروغه یزدی در زمان گورکانیان در دور قاجار میباشد. مصالح به کار رفته در این بازار خشت و گل و گچ و آجر است. سقف این قسمت از بازار طاق و تویزه است. طول باز 38 متری و عرض آن 3.5 متر میباشد.

بازار زرگری :

آوازه ی یزد و طلاهایش در تمام ایران زبانزد عام و خاص شده است. طلاهایی با عیار بالا و پرکار که البته باب سلیقه ی خانم های طلا دوست یزدی ساخته میشوند. بازار خان، بازار زرگری یزد را نیز در بر میگیرد. بازاری با ویترین های چشم نواز که در آن هر نوع طلایی که بخواهید را با عیار بسیار بالا پیدا میکنید. قدمت بازار زرگری به قرن 12 و 13 هجری قمری باز میگردد. مصالح بنای بازار زرگری خشت و گل و آجر میباشد. سقف بازار زرگری به صورت طاق و تویزه با قوس های هلالی و جناغی است. در وسط راسته بازار زرگری نور گیر هایی نیز در سقف تعبیه شده است.

طول بازار زرگری 94 متر، عرض 3 متر و ارتفاع سقف بازار 6 متر میباشد.

این بازار در سال 1382 به ثبت آثار ملی کشور رسیده است.

پیشنهاد مارکوپولو :

میتوانید پس از گردش در بازار از مجموعه ی حمام خان نیز دیدن کنید.

با دانایی سفر کنید.

مارکوپولو.

کپی مقالات تنها با هماهنگی نویسنده امکان پذیر است.

دوستان عزیزم، سلام! امروز اینجا هستیم تا یک بار دیگر پا به پای مارکوپولو در کوچه، خیابان های یزد گشتی بزنیم و در کنار هم یک بار باز هم به تحسین شگفتی های معماری این شهر بپردازیم!

آنچه امروز در یزد به موزه ی قصر یا موزه آینه معروف است، در واقع بازهم بنایی به جا مانده از گذشتگان است. تفاوت بنای موزه ی آینه و روشنایی با دیگر بناهایی که در پست های قبل دیدیم در واقع در سبک معماری بنای این ساختمان است.

اطلاعات کلی درباره موزه ی قصر آینه:

این موزه در واقع در قدیم کوشکی بوده که در میانه ی باغ سرسبزی به وسعت 8174 متر مربع و به دستور " صراف زاده " ساخته شده است. قدمت بنا به پهلوی اول و سال 1320 برمیگردد. صراف زاده از این کوشک به عنوان مهمان سرایی به جهت پذیرایی از میهمانان خود استفاده میکرده است. زیربنای بنا 837 متر مربع میباشد.

سبک معماری موزه ی قصر آینه :

آنچه سبب تفاوت این بنا با دیگر بناهای قدیمی یزد میشود در سبک معماری آن که تلفیقی از معماری اروپایی و ایرانی است، میباشد. تمامی معماران آن نیز ایرانی بوده اند. معماری ساخت بنا همانطور که گفته شد به صورت کوشک در میان باغ است. حیاطی با وسعت زیاد که حوض بزرگی در میانه آن قرار دارد.

ساختمان بنا شامل اتاق هایی با گچبری های زیبا و خیره کننده و همچنین نقاشی ها و آینه کاری های سقف بسیار هنرمندانه میشود که مشرف به استخر یا نشیمن های بهاری هستند. از دیگر بخش های بنا، بخش شاه نشین، حوضخانه و سرویس ها میشود. درهای اتاق ها نیز بعضی به صورت ساده و بعضی مشبک هستند.

توصیه میکنم بازدید بخش حوضخانه ی موزه ی قصر آینه را از دست ندهید زیرا این بخش از بیشترین تزئینات برخوردار است.

موزه ی قصر آینه :

این خانه بعد از انقلاب و با فتوای " محمد صدوقی " به بنیاد مستضعفان تحویل داده میشود و سرانجام در سال 1377 تبدیل به موزه میشود. همچنین امروزه از حوضخانه ی این موزه گه گاه به جهت نمایش آثار نقاشی و عکاسی و ... استفاده میگردد.

اشیاء موزه :

بخشی از موزه ی روشنایی و قصر آینه همان طور که از نامش پیداست به وسایل روشنایی قدیمی اختصاص داده شده است.

اشیاء روشنایی به چند دسته تقسیم میشوند .

* اشیاء پی سوز و شمع سوز هر کدام شامل : مجموعه اشیاء پی سوز نصبی، آویز، پایه دار و دستی.

* نفت سوز ها

* گاز سوز ها

* برق سوز ها

• قدمت قدیمی ترین شی ء این بخش موزه ، پی سوز های دوره ی ساسانی میباشد.

* مجموعه آیینه ها

بخش دیگر موزه نیز به :

* آثار وقف شده ی کلکسیونر معروف یزد، مرحوم سید حسین حیدری ، مجموعه کت خطی، سکه، تمبر، قفل و... میباشد.

• قدیمی ترین شیء این قسمت نیز دهنه اسب است که متعلق به هزاره دوم قبل از میلاد حضرت مسیح میباشد.

امیدوارم از سفر مجازی امروز هم لذت برده باشید.

با دانایی سفر کنید.

مارکوپولو

سفر های مجازی پیشنهادی امروز مارکوپولو در شهر یزد را در لینک های زیر دنبال کنید :

• شهر بادگیر ها
• هشت باغ دولت آباد
• مسجد جامع یزد

دوستان عزیزم یکبار دیگر سلام گرم من رو از شهر بادگیر ها میشنوید! امروز در کنار هم سری به یکی دیگه از مکان های معروف یزد میزنیم... کمربند ها رو ببندید چون این بار قرار است سر از یک حمام خیلی قدیمی در بیاوریم! در کنار خانه های قدیمی که از گذشته ها برای ما به جا مانده، حمام ها نیز یکی دیگر یادگاری های گذشته برای ماست! سبک و سیاق معماری و تزئینات ویژه ی حمام ها در گذشته، امروزه سبب جلب توجه گردشگران شده است! البته که امروزه با توجه میراث فرهنگی این حمام ها اغلب به صورت موزه در آمده اند. محلی که در آن بازدیدکنندگان میتوانند از نزدیک با آداب و رسومات اجداد خود آشنا شوند.

اما حمامی که امروز به سراغ آن میرویم اندکی متفاوت از دیگر حمام هایی است که دیده اید!

حمام خان یزد یا گرمابه ی نور که در خیابان قائم و در کنار میدان خان قرار دارد، مقصد سفر مجازی امروز ما خواهد بود.

تاریخچه ی حمام خان :

در سال 1212 یعنی چیزی حدود 200 سال پیش، و در دوره ناصرالدین شاه قاجار؛ حمام خان در زمینی به مساحت 1170 متر مربع و زیر بنای 900 متر مربع، در مجموعه ی بازار خان و به دستور محمدتقی خان که از خان های معروف یزد بود، بنا شد.

حمام خان دارای بخش های متنوعی همچون خزینه و شاه نشین بوده است و از آن جهت که مورد استفاده اشراف قرار میگرفته به حمام خان معروف شده است.

معماری بنای حمام خان :

ساختمان این حمام به صورت تدریجی ساخته شده است و همچون دیگر حمام های قدیمی شامل بخش هایی چون : ورودی، دالان، سربینه، میان در، گرمخانه، قرینه، گاورو، طویله و... میباشد. قسمتی از بنا که نام سربینه شناخته میشود، مکانی از حمام بوده که هم از لحاظ مساحتی که به خود اختصاص داده و هم تزئینات، به بخش های دیگر حمام برتری داشته است. در سربینه سکوهایی برای نشستن و رختکن و جاکفشی وجود دارد. سربینه ی حمام خان دارای نور گیر بزرگی بوده که وظیفه تامین نور این بخش را برعهده داشته است. همچنین دیوارهای این بخش به نقاشی های زیبایی منقش بوده که متاسفانه در گذر زمان از بین رفته اند.

میان در نیز فضایی بین سربینه و گرمخانه بوده است.

جنس دیوار های حمام از سنگ یا آجر های آهکی است. بنای حمام نیز پایین تر از سطح زمین قرار دارد که این امر به خنکی حمام کمک میکند. به گونه ای که در داغ ترین روزهای یزد، دمای در این حمام به حدود 2 درجه میرسد.

کاشی های لاجوردی دیوار های حمام و نقاشی های به جا مانده همه حکایت از کاربرد حمام ها در گذشته داشته اند. در واقع حمام ها در گذشته تنها مکانی برای پاکیزگی نبوده اند. چه برای زنان و چه مردان حمام مکانی بوده که در آن ساعت های زیادی را می گذراندند. حال چه برای جلسات و تصمیم گیری های عده ای از بزرگان، چه به جهت خلوت با خود و یا گذراندن اوقات خود!!! در واقع آنچه در متون تاریخی آمده حاکی از وجود خوردنی های بسیار همچون انار دانه شده و شربت های خنک و هندوانه و همچنین قلیان برای مشتری ها بوده است!

در ابتدا گفتم که این حمام با دیگر حمام های تاریخی متفاوت است! آنچه سبب تفاوت حمام خان میشود تغییر کاربری این حمام است!

در حال حاضر حمام خان رستوران سنتی است که به شما این امکان را میدهد تا در این فضای زیبا بنشینید و به جای آشنایی بیشتر با بنا، با غذاهای محلی یزد آشنا شوید و لذت نوشیدن یک استکان چای را جرعه جرعه سر بکشید! البته این نوید را میدهم که به جای چای قند پهلو، شیرینی های یزدی پهلو چایتان نشسته اند!

ذکر این نکته خالی از لطف نیست که انتقاداتی نیز به این چنین تغییراتی وارد میشود، تبدیل یک حمام تاریخی به رستوران از دید عده ای اشتباه است زیرا هر مکان تاریخی باید با تناسب فضایی خود برای بازدیدکنندگان تعریف شود تا خیانتی به بنا صورت نپذیرد.

با دانایی سفر کنید!

مارکوپولو

در سفر مجازی امروز همراه مارکوپولو باشید تا به بار دیگر به میدان امیر چخماق برگردیم و در ضلع شمالی آن به سراغ یکی از کم نظیر ترین موزه های دنیا، یعنی موزه ی آب برویم.

همانطور که پیشتر گفتیم خانه های قدیمی یزد بسیار مورد توجه قرار گرفته اند و از آنها استفاده های زیادی میشود. خانه ی کلاهدوزها از این دست خانه های ارزشمند میباشد.

چرا خانه ی کلاهدوز ها؟!

قدمت بنای این خانه به سال 1266 خورشیدی باز میگردد که به دستور حاج سید علی اکبر کلاهدوز، که از تجار دوران قاجار بوده، در زمینی به مساحت 720 متر مربع ساخته میشود.

آنچه سبب انتخاب خانه ی کلاهدوزها به عنوان بنایی برای احداث موزه ی آب شده است، ساختمان و اسلوب معماری تحسین آمیز این بنای ارزشمند است که به صورت بنایی با 5 سطح یا 5 اشکوب میباشد .مورد دیگر، گذشتن دو رشته کاریز رحیم آباد و زارچ ب قدمتی صد ساله، از زیر خانه می باشد که یکی از این دو همچنان فعال است.

معماری خانه کلاهدوزها به چه صورت است؟

اگر بخواهیم پنج سطح این خانه را مورد برسی قرار دهیم باید بگویم که اولین سطح و یا در واقع پایین ترین سطح خانه همان سطحی است که کاریز از زیر آن میگذرد.

سطح دوم ساختمان در عمق ده متری قرار گرفته است. معماری سطح دوم به صورت یک بنای 8 ضلعی میباشد که به جهت مصالح به کار رفته و محلی که دارد ( قرارگیری در بالای کاریز) ، نقش یخچال را برای نگهداری غذاهای فاسد شدنی و حبوبات اهل منزل، برعهده داشته است. همچنین وجود حوضی وجریان آب در این قسمت در خنک تر نگاهداشتن فضا نقش زیادی را ایفا میکرده. همچنین در این طبقه چاهی برای برداشت آب قرار دارد.

سطح سوم خانه، زیر زمین خانه به حساب می آمده است که با دالان ها و اتاق های متعدد و مرتبط با هم، در فصل تابستان محلی برای استراحت اهالی منزل بوده است.

پس از این سه سطح، خانه شامل سطح چهارم که سطح اصلی به حساب می آید و همچنین پشت بام میشود. سطح چهارم خانه سطح همکف است که شامل اتاق های سه دری و پنج دری است که با ارسی رو به حیاط باز میشوند. در این سطح خانه همچنین اتاق هایی برای خدمه در نظر گرفته شده است. هنر معماری یزد در خانه کلاهدوز ها نیز شکوه خود را در این خانه به نمایش درآورده است. از گچبری های بی نظیر دیوارهای حیاط گرفته تا در و پنجره ها و ارسی های زیبایی که رو به حیاط باز میشوند همه و همه نشانگر هنر بی نظیر دست معماران به نام زمان خود بود اند...

در سطح پنجم این بنا که پشت بام به حساب می آید، چاه خانه ای قرار دارد که با استفاده از چرخ چاه آب آشامیدنی و همچین استحمام اهالی منزل از آب چاه های چهل گز، استفاده میکردند. آبی که از این چاه استخراج میشده برای پر کردن آب انبار استفاده میشده است.

خانه ی کلاهدوز ها – موزه ی آب

در سال 1379 که مصادف با اولین همایش بین المللی کاریز، موزه ی آب رسما در خانه ی کلاهدوز های افتتاح گردید. تمامی اسناد خرید و فروش آب و وقف نامه های قدیمی قنات و چاه، کتابچه های میر آب ها و سند های چگونگی توزیع آب، لوازم حفر قنات و عکس هایی که از مقنی ها گرفته شده، وسایل اندازه گیری حجم آب، چراغ هایی که روشنایی قنات را بر عهده داشتند، ظروفی که برای نگهداری و حمل آب مورد استفاده قرار میگرفته است. رد مجموع بیش از 200 شیئ قدیمی از حفر قنات و غیره در معرض دید قرار داده شده است. موزه ی آب علاوه بر آن که فرصت مناسبی را برای تحقیق محققان در این زمینه فراهم میکند، برای عموم مردم نیز جذاب خواهد بود.

اشیاء موزه :

ابزاری که در این موزه از مراحل ساخت قنات به جا مانده اند همچون چرخ چاه، کلنگ ویژه ی حفر قنات، شیر برداشت آب از آب انبار، مشک سقایی و همچنین ماکت چگونگی گردش آب در قنات هستند . اما این مجموعه اشیاء شامل بسیار ارزشمند و قدیمی همچون چندین مشربه از هزاران سال پیش و همچنین ظرفی شیشه ای که برای نگهداری آب خنک و تازه استفاده میشده. این ظرف دو جداره است که آب را داخل آن میریختند و برف را قسمت بالایی آن قرار میدادند و به دلیل دوجداره بودن آب تمیز و پاکیزه ای در ضمن خنکی داشته است.

در پایان عکس هایی از اشیائ داخل موزه را برای شما آماده کردم.

دوستان عزیزم امیدوارم از این سفر مجازی هم به اندازه ی سفر های قبلی لذت برده باشید!

با دانایی سفر کنید.

مارکوپولو.

مارکوپولو این بار بعد از چند وقتی غیبت با دست پر برگشته است تا دوباره همراه با هم تور ایران گردی خودمان را آغاز کنیم و در کنار هم به مشاهده جزئیاتی بپردازیم که ممکن است شما در سفر به هر قسمت از ایران از دیدن آنها غافل بشوید! و مسلما مارکوپولو این را نمیخواهد!

دوستان کمربند هاتون رو ببنید و لباس های سبک بپوشید چون قراره تا هوا گرم تر از این نشده سری به نقاط گرمسیر و توریستی کشور ایران بزنیم.

فرقی نمیکند شما ایرانی هستید یا خارجی،در برنامه ی سفری خود نباید از اولین شهر ایران که موفق به ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو شده است چشم پوشی کنید.

مقصد بعدی ما سفری به شهر بادگیر هاست. شهر یزد!

شهر یزد از آن دسته شهر هایی است که در هنگام ورود با آغوش گرمش به استقبال شما می آید و در بازگشت خنده و خاطره های خوش را مهمان شما میکند، البته اگر بتوانید از این شهر دل بکنید!

معماری و بنای شهر یزد همچنان بکر و تاریخی است. به نقل از افرادی، میراث فرهنگی در این شهر اجازه تخریب خانه های قدیمی را به ساکنین این شهر نمیدهد. در نتیجه شما در بازدید از این شهر شانس این را دارید که با سکونت در خانه های قدیمی که حالا با بازسازی های انجام شده تبدیل به هتل شده، شانس یک اقامت استثنایی و در عین حال سنتی و ایرانی را به صورت همزمان داشته باشید. بافت تاریخی یزد و سعی در حفظ آن به شما این امکان را میدهد که با قدم زدن در بین کوچه پس کوچه ها سفری در دل تاریخ داشته باشید.

پس از پیداکردن یک اقامتگاه مناسب اولین مکانی که به هر گردشگری در بازدید از یزد توصیه میشود میدان امیر چخماق است.این میدان نه تنها از لحاظ توریستی بلکه برای خود یزدی نیز بسیار محبوب است.

همنطور که گفتم این مجموعه ی میدانی از بارز ترین مکان های توریستی شهر یزد به حساب می آید که تقریبا در مرکز بافت تاریخی یزد قرار گرفته است. بنای این مجموعه به دوره ی تیموریان برمیگردد که توسط امیر جلال الدین چخماق و با کمک همسر خود فاطمه خاتون به جهت آبادانی یزد احداث گردیده است. این مجموعه شامل تکیه، حمام، کاروانسرا، خانقاه، آب انبار و در صدر این مجموعه مسجد امیر چخماق قرار دارد. مسجد امیر چماق در غرب میدان امیر چخماق قرار گرفته است.

معماری بی نظیر این مسجد خود نمادی از معماری خاص شهر یزد میباشد. مسجد امیر چخماق، مسجد جامع نو یا مسجد دهوک قدیمی ترین بنای میدان امیر چخماق به حساب می آید. این مسجد از نظر زیبایی خیره کننده، بزرگی و اهمیتش در میان دیگر مساجد یزد، رتبه ی دوم را پس از مسجد جامع یزد کسب کرده است. معماری کلی این بنا، کاشی کاری های معرق است. در کریاس یا ساختمانی در جلوی در ورودی، سنگی قرار دارد که وقف نامه ی مسجد بر تن آن حک شده است دیوارها و گنبد این مسجد نیز مزین به کتیبه های قرآن به خط کوفی می باشد. این مسجد دارای دو درب ورودی میباشد که یکی از کوچه ی مجاور و دیگری صحن بقعه ستی فاطمه است که همین سبب ایجاد صحن مشترک بین مسجد و بقعه میشود.

به سبب موقعیت جغرافیایی شهر یزد این مسجد دارای دو بخش زمستانی و تابستانی برای عبادت مسلمانان میباشد. برای رفع گرما و آسودگی نمازگزاران در قسمت تابستانی مسجد و در بالای محراب بادگیر زیبایی قرار دارد. اما از شگفتی های جالب معماری اسلامی مسجد میتوان به بخش زمستانی مسجد اشاره کرد که در دو طرف دالان ورودی قرار دارد و نور این قسمت به عهده ی سنگ های مرمر میباشد!!!

بعد از بازدید از مسجد میتوانید از قدیمی ترین بازار یزد هم دیدن کنید. بازار حاجی قنبر در شرق میدان قرار گرفته است. روح اقتصاد و رونق در این بازار همچنان زنده است. پارچه های معروف یزدی، طلا فروشی های یزد که طلاهایی با بالاترین عیار را در اختیار دارند و همچین شیرینی ها یزدی، شما را دست خالی از این بازار بیرون نمیفرستند!!!

مجموعه امیر چخماق همانطور که در ابتدا نیز گفتیم شامل بناهای متعددی است که در بین آن مسجد بازار تکیه و نخل حیدری ها بناهای چشمگیر ان به حساب می آیند. تکیه و بازار حاجی قنبر در مجاورت همدیگر قرار دارند که در ماه های عزاداری این میدان پذیرای مراسمات عزاداری عاشقان امام حسین (ع) است. همچنین نخل حیدری از جمله قدیمی ترین نخل های این شهر است.

قابل ذکر است که مراسم نخل برداری مردم یزد در بین مردم ایران بسیار مشهور است. نخل سازه ی چوبی است که نمادی از تابوت امام سوم شیعیان، سید الشهدا است و توسط مردان تنومند برداشته میشود. مردم یزد که از عاشقان اهل بیت به حساب می آیند هر ساله با مراسم باشکوه نخل برداری ارادت خود به امام سوم خود ابراز مینمایند.

منتظر پست های بعدی و معرفی نقاط دیدنی دیگر شهر یزد باشید.

با دانایی سفر کنید!

مارکوپولو.

در ایران گردی امروز مان در شهر زیبای یزد به سراغ یکی دیگر از اعجوبه های معماری مردمان بلند همت ایرانی میرویم اعجازی که به دستان مردمانی آفریده شده است که در روزگاران دور و بدور از غوغا و هیاهوی ساختمان سازی امروز بلکه تنها با قدرت اراده ی ایرانی ساخته شده است.

با ما همراه باشید تا به تماشای مسجد جامع یزد(کهن) برویم، مسجدی که بلند ترین مناره های مساجد جهان را به خود اختصاص داده است. کافی ست هر کسی جدای ازهر مذهب و آیین یکبار آوازه این مسجد به گوشش خورده باشد یا عکسی از آن را به چشم دیده باشد تا شیفته ی عظمتش شود و رویای دیدن آنرا در سر داشته باشد پس با ما همراه شوید و لذت این سفر را ولو مجازی از دست ندهید.

مسجد جامع یزد مسجدی در نزدیکی میدان امیر چخماق است. مسجدی تک ایوانی با سبک معماری موسوم به دوره آذری، با کاشی کاری های خارق العاده ای که میتوان گفت از برترین آثار معماری اسلامی ایرانی به شمار میرود.

بررسی مسجد جامع یزد از دیدگاه معماری :

بنای مسجد سه دوره ساخته شده که حدود 100 سال زمان برده است. پایه ی اصلی در دوره ی سامانیان بنا شده است اما معماری آن به دو دوره ی آذری برمیگردد. ساختمان مسجد شامل صحن بزرگ مستطیل شکلی است که در خود یک ایوان، دو مناره مرتفع، دو شبستان تابستانه در دو طرف مسجد، دو پایاب که محلی برای استفاده از آب قنات است، دو گرم خانه در ضلع شرقی و غربی و همچنین گنبد خانه را جای داده است.

همچنین مسجد جامع یزد دارای 6 در است که ضلع های مختلف مسجد قرار دارد.

کاشیکاری های بی نظیر، مناره های مرتفع و زیبا، سردر و کتیبه هایی که در جای جای مسجد به کار رفته است؛ یادگاری از دوره ی تیموران است.

سردر اصلی مسجد جامع یزد :

آنچه در نگاه اول نظر گردشگران را به خود جلب میکند سردر باشکوهی در ضلع شرقی مسجد است که ورودی اصلی مسجد به حساب می آید ارتفاع این بنا 24 متر است که از مهم ترین قسمت های مسجد از لحاظ معماری است و خود شامل طاق نماهای کم عرض و دو مناره ی بلند میشود. قدمت این بنا به دوره ی شاهرخ و تیموریان باز میگردد. بخش اعظم این بنا در دوره های مختلف بر اثر گذر زمان تخریب شده و بعد ها مورد مرمت قرار گرفته است.

سردر به کریاس یا یک هشتی با سقفی گنبدی مشرف است که مجموعه ی کتیبه های سنگی و کاشی های وقف نامه و فرمان های حکومتی هر زمان را در خود جای داده است.

مناره های مسجد جامع یزد :

مناره هایی به ارتفاع 52 متر که در دو طرف سردر مسجد قرار گرفته اند؛ خود دلیلی بر شهرت مسجد در جهان به شمار می آیند. معماری ارزشمند این مناره ها را در کاشی کاری های هنرمندانه اش میتوان پیدا کرد. ساختمان مناره به گونه ایست که قطر آن از پایین به بالا کم میشود و با آنکه تنها یکی از مناره های پله برای بالا رفتن دارد اما کاشی کاری هر دو با ظرافت هرچه تمام تر صورت گرفته است.

محراب مسجد جامع یزد:

محراب مساجد در تمام تاریخ اسلام از ارزشمند ترین و مقدس ترین قسمت های مساجد به حساب می آمده اند. مکانی که در زیر آن مسلمانان در صف های طولانی در کنار هم به عبادت پروردگار خود مشغول میشوند؛ لذا تلاش معماران بر این بود تا اوج هنر خود را با کتیبه ها و کاشی کاری ها آیات قرآن در محراب به کار گیرند. همچنین جالب است بدانید که محراب از ریشه حرب می آید و در مساجد به محلی برای مبارزه با نفس و شیطان اطلاق میشود از این جهت محراب را گود میساختند که نشان از ناچیزی انسان در برابر پرودگار بوده است. همچنین بلندی محراب، استعاره ای مسیر رسیدن به خدا بوده است( نگاه به سمت بالا و به سوی آسمان که شیوه ی معماری محراب هاست). معماری این بنا بنا بر کتیبه های مسجد توسط معمار هنرمند حاج بهاء الدین محمد ابن ابی بکر بن الحسینی، در 777 ه.ق می باشد.

شبستان ها :

شبستان های تابستانه ی مسجد فضایی خنک را جهت عبادت مسلمان در تابستان فراهم کرده است. این شبستان ها با زیلو که فرشی مخصوص نواحی کویری است مفروش گشته اند. جالب است بدانید که زیلو نقش به سزایی در خنک کردن فضای شبستان ها دارند. فضای داخلی شبستان ها نیز از کاشی کاری بی بهره نمانده اند.

کاشی کاری مسجد جامع یزد:

کاشی های فیروزه ای که زینت بخش نقوش اسلیمی و هندسی ای که در گوشه گوشهی مسجد، چشم هر بیننده ای را مینوازد. کاشی کاری به صورت معرق انجام گرفته است که به معنای کاشی کاری با تکه کاشی های بریده شده است.

از کاشی کاری ها مورد توجه مسجد جامع، سقف ایوان مسجد است که 99 اسم خداوند با خط کوفی زاویه دار، بر این سقف نقش بسته است.

با توجه به آنچه در یزد در بین اهالی آن نقل میشود این است که از خاک کربلا در ساخت کاشی های مسجد و مصالح آن استفاده شده است و همچنین از گلاب به جای آب برای آماده سازی ملات مسجد بهره میگرفتند.

موقعیت جغرافیایی مسجد این امکان را برای شما فراهم میکند که با خارج شدن از بعضی از درب ها به کوچه ها کاه گلی اطراف مسجد وارد شوید. تجربه ی تکرار نشدنی گذر در میان کوچه ها و مغازه هایی هر کدام به حرفه ی خاصی مشغول اند. همچنین مغازه های بی نظیری که اشیا عتیقه و یا سوغات یزد را دارا میباشند و مسلما شما را دست خالی روانه ی مکان محل اقامت تان نخواهند کرد! در این بین همچین فرصتی برای شما فراهم میشود تا با لهجه ی شیرین یزدی نیز آشنا شوید و گپ و گفتی با اهالی محلی داشته باشید.

آدرس : یزد، خیابان امام خمینی، خیابان مسجد جامع

امیدوارم از بازدید امروز لذت برده باشید.

میتوانید گردش های قبلی ما در شهر یزد را در اینجا دنبال کنید.

با دانایی سفر کنید.

با احترام

مارکوپولو

همراهان عزیزم سلام. امروز هم با قسمتی دیگر از تور یزد گردی، قصد داریم پا به پای هم گوشه ی دیگری از دومین شهر تاریخی جهان و البته اولین شهر تاریخی خشتی جهان را با هم بشناسیم...

از عنوان این پست پیداست که مقصد بعدی ما خانه ی لاری ها خواهد بود! خانه ای در محله ی فهادان یزد، محله ای که از دیرباز از محل های اعیان نشین شهر یزد بود است. و به شما این نوید را میدهیم که در پست های بعدی همچنان در این محله ی تاریخی و اصیل، سفر مجازی مان ادامه دارد.

پیشتر در پست ابتدایی شهر یزد، این نکته را به شما یادآور شدم که شهر یزد نسبت به بافت تاریخی و خانه های تاریخی خود توجه ویژه ای دارد. اگر به هر دلیل موفق به اقامت در یکی از هتل های سنتی یزد نشده اید، خانه لاری ها فرصت ویژه ای برای هر کسی است تا لحظه ای فارغ از دغدغه هایش در حیاط و اتاق های این خانه، دست به خیال پردازی بزند و گوشه ای از زندگی گذشتگان را متصور شود.

خانه ی لاری ها با ستون های بلند معماری چشمگیر خود، از آن دسته خانه های اعیان نشین شهر یزد است که در اثر اقامت تاجران استان فارس در شهر یزد، بنا شد. این خانه با مساحت 1700 متر و 1200متر زیر بنا دارد. قدمت ساختمان این بنای ارزشمند که متعلق به حاج محمد ابراهیم لاری( از تجار به نام فارس) بوده است، به سال 1286 و در واقع به زمان قاجار باز میگردد. پس از آن این خانه تبدیل به محلی برای زندگی دراویش نعمت اللهی میشود.

زیبایی خیره کننده بنای خانه لاری ها که متاثر از معماری مناسب با شرایط کویری است، در دوره ی پهلوی مورد توجه مقامات و اشراف دوره پهلوی قرار گرفته بود. متاسفانه این بنا نیز همچون بسیاری از خانه های تاریخی که در سر تا سر ایران وجود دارد پس از مرگ صاحب خانه، با تقسیم ارثیه، آسیب های جدی را متحمل میشود. در نهایت سازمان میراث فرهنگی یزد در سال 1363 با خریداری خانه ی لاری های از علی یزدی نژاد(صاحب خانه) و مرمت آن، سازمان میراث فرهنگی را در این خانه بنا کرد. همچنین در سال 1375 به ثبت آثار ملی رسید.

هرچند داستان تلخ مشکلات بین ورثه و میراث فرهنگی باعث شد این خانه در سال 1391 هم دوباره متحمل آسیب شود ولی دوباره مورد مرمت قرار گرفت. همان طور که گفتم این خانه اکنون تبدیل به سازمان میراث فرهنگی شده است و همچنین موزه ی اسناد و مدارک یزد در خانه دایر است. اسنادی همچون : اسناد خانوادگی، دولتی، تجارت خانه ها، وقوفات، نسخه های خطی و عکس ها.

حالا که اطلاعات کلی درباره بنا به دست آوردیم میرسیم به بخش هیجان انگیز ماجرا و آن بازدید از داخل این خانه ی با عظمت است! عمارت لاری ها شامل سه حیاط و 6 خانه متصل به هم، سردر، هشتی، ایوان، تالار ها اتاق های میباشد. اتاق های با در و پنجره های آئینه کاری شده و ارسی های زیبا! هشتی نیز در محل اتصال دو حیاط اول خانه با هم قرار گرفته و محلی برای انتظار مهمانان برای کسب اجازه جهت دخول به منزل میباشد. بزرگ ترین حیاط، حیاط اولی میباشد که هم جهت وسعت و هم از جهت اهمیت نسبت به دو حیاط بعدی، در درجه اول قرار دارد.

این خانه همچون اغلب خانه های اشرافی دارای سردابی برای دسترسی به آب قنات بوده است. این سرداب توسط 38 پله از سطح زمین به محل اصلی سرداب و همچنین زیر زمین خانه میرسد. هرچند زیر زمین خانه جزو طبقات خانه به حساب نمی آید اما به جهت فضای زیاد و خنک آن، کاربرد زیادی داشته است. دیگر فضاهای خانه همچون مطبخ، انبار و اصطبل به وسیله در جداگانه ای به بیرون از خانه هدایت میشدند.

خانه ی لاری همچون دیگر خانه های اشرافی شامل اندرونی و بیرونی میشود. حیاط خانه در مرکز قرار دارد و در چهار گوشه ی خانه نیز بسته به هر فصل اتاق هایی تعبیه شده است. به این صورت که قسمت شمالی مختص فصل زمستان است و قسمت جنوبی با در برگرفتن تالار و بادگیر فضای خنکی را برای تابستان فراهم میکنند. قسمت شرقی که متشکل از اتاق آیینه، مطبخ، و سرداب می باشد برای فصل پاییز و بخش غربی حیاط نیز شامل بهار خواب میشود. هر یک از این بخش ها نمایانگر بهره گرفتن از هنر معماری در جهت آسایش اهالی خانه بوده است. برای مثال بخش زمستانی در قسمت آفتاب گیر قرار دارد تا از آفتاب بی جان زمستان برای گرم کردن خانه استفاده شود. و ایوان مرتفع بخش جنوب غربی باعث ایجاد سایه ی مناسبی برای بخش تابستانی میشود تا امکان استفاده از اهالی خانه در تابستان فراهم شود.

بخش های مختلف خانه

حیاط اصلی :

این حیاط از مهم ترین قسمت های عمارت است که شامل حوض بزرگی در میانه حیاط میشود. تقریبا نیمی از حوض با تخته ای پوشیده شده که فضای خنکی را برای نشستن در فصل تابستان فراهم میکند.

بادگیر و ایوان :

همانطور که میدانید بادگیر جزء لاینفک خانه های یزد، خصوصا در قدیم، بوده است. اما آنچه سبب تفاوت و شاخص بودن این خانه در بین دیگر خانه ها میشود قرار گیری ایوان بزرگ خانه در گوشه ای از ایوان خانه ی لاری ها قرار گرفته است ( بادگیر ها به صورت معمول در محور اصلی حیاط قرار میگرفتند. اما سخن از ایوان به میان آمد. ایوان خانه لاری ها را میتوان از پرکار ترین قسمت های مربوط حیاط این مجموعه به حساب آورد. ایوان مرتفع عمارت با پیشروی در حیاط و تزئینات در امتداد تزئینات دیوار نظر هر بیننده ای را به خود جلب میکند. اما آنچه به اهمیت این ایوان می افزاید، پنجره های اتاق هایی است که در اطراف ایوان شکل گرفته اند و به ایوان باز میشوند.

اتاق های عمارت :

اتاق های عمارت لاری ها از دیگر نشانه های هوش و ذوق معماران این بنا به حساب می آیند. تزئینات در اتاق های به صورت گره چینی با شیشه های رنگی است که در طول روز و با تابش آفتاب منظره خیره کننده ای از بازی رنگ و نور را به نمایش میگذارد. عمارت لاری ها در مجموع 22 اتاق دارد که هر کدام بسته نوع آن به نامی خوانده میشوند. برای مثال اتاق هایی با سه در به بچه ها اختصاص داده شده است و اتاق ها 5 دری اتاق های خانوادگی هستند.

همچنین مجموعه اتاق ها شامل اتاق ارسی میباشد که با در زیبای کشویی ( به سمت بالا) از اتاق هایی است که حتما باید از آن دیدن کنید. سقف این اتاق های مسطح و منقش به نقش گل و بوته است. دیوار اتاق های نیز دارای گچبری های زیبایی است. در هر صورت به جهت اعیانی بودن بنا تزئینات اشرافی همچون آینه کاری و نقاشی در آن به وفور به کار رفته است. یکی از پر بازدید ترین قسمت های مجموعه ی اتاق ها، اتاق پنج دری است.

سرداب :

همانطور که پیش تر توضیح دادم سرداب ها نیز از بخش های مهم عمارت های کویری به حساب می آمدند، از آن جهت که بخاطر خنکی هوای آن، در کنار کاربرد اصلی آن که محلی برای دسترسی به آب قنات بوده، به عنوان مکانی برای نگهداری گوشت و حبوبات نیز کاربرد داشته اند. سرداب های قدیمی نیز از چشمه ی ذوق و هنر معماران بی بهره نبودند، چه از جهت حوض های آن، و شمسه هایی که در تزئین آن به کار برده اند. همچنین سقف سرداب به صورت طاق تویزه است، به معنی طاقی که با بهره گیری از گچ و نی ساخته شده که همین نیز به سردی بیشتر آن کمک می کند. سرداب اصلی عمارت، با 38 پله از سطح حیاط جدا میشود و عمقی در حدود 6 متر دارد. سرداب دیگر عمارت که در بخش غربی قرار دارد نیز به عنوان بهار خواب استفاده میشود.

توضیحات اضافه: سریال ریحانه در خانه فیلم برداری شده است.

میتوانید سفر های قبلی ما در شهر یزد را در اینجا دنبال کنید .

با دانایی سفر کنید.

مارکوپولو.

اساسا این عادت مردمان کویری است، که با دستان خود اعجاز را به کویر و بیابان ببخشند! اگر تا به حال موفق به دیدن معجزه نشده اید باید با ما همراه شوید تا با چشم ببینید چگونه در گذشته مردمان خون گرم کویر، با دست خالی معجزه ای به نام قنات را به خود میبخشند و به طبیعت اجازه خودنمایی را درست در دل کویر میدهند؟!

مکانی که همراه باهم سعی میکنم آن را بهتر و از نو بشناسیم باغ روح نواز دولت آباد است. باغ دولت آباد از قدیمی ترین باغ های ایرانی است که به ثبت یونسکو نیز رسیده است. زیبایی و اعجاز این باغ از مرزها گذشته و دل هر جهانگردی را بیتاب دیدنش کرده است. باغی با وسعت 6.4 هکتار و قدمتی که به دوران افشاریه و زندیه بازمیگردد.

به هنگام ورود هشتی زیبای در ورودی با معماری ایرانی به مهمان هایش خیر مقدم میگوید و پس از ورود صدای روح نواز فواره ها، جوی های آب و عطر گل های باغ، تو را در این که یزد یک شهر کویری است دچار تردید میکند! اما شهرت باغ دولت آباد بیش از همه چیز بخاطر معماری بینظیر آن می باشد. یزد به بادگیرهایش معروف است و باغ دولت آباد به بلند ترینِ این بادگیر ها! مرتفع ترین بادگیر های خشتی جهان در باغ دولت آباد یزد قرار گرفته است که همین امر سبب شهرت مضاعف این باغ شده است.

معماری و قدمت باغ دولت آباد :

باغ دولت آباد در اواخر دوره ی افشاریه ( سال 1160ه.ق ) به دستور محمد تقی خان بافقی ( بزرگ خان‌ ) بنا میشود که بعد ها به عنوان محلی برای اقامت شاهرخ میرزا و پس از آن کریم خان زند مورد استفاده قرار میگیرد. هندسه ی باغ دولت آباد دو مستطیل عمود بر هم هستند که شامل باغ های بیرونی و اندرونی میشوند. ساختار معماری باغ دولت آباد از نوع " باغ-حیاط " است. معماری باغ حیاط معماری ست که در آن فضای باغ در وسط قرار دارد سپس عمارت های دیگر در اطراف آن شکل میگیرد.

ساختار این باغ از چهار بنای اصلی تشکیل شده است که سه عمارت : هشتی، سردر و تالار طَنَبی همچنان پا برجا مانده اند، همچنین بخش هایی از عمارت زمستانی این باغ همچنان باقی مانده اما باقی قسمت ها ویران شده اند.

بخش های اندرونی و بیرونی باغ، همانطور که گفتیم به صورت دو مستطیل عمود بر هم طراحی شده اند.

اندرونی :

اندرونی مستطیل بزرگ تر را تشکیل میدهد. این قسمت که در گذشته بخش خانوادگی و خصوصی این باغ را تشکیل میداده است امروزه توسط عموم مردم به باغ دولت آباد معروف است و خود شامل چندین بنا میشود. معماری این بخش بر اصل تقارن استوار است و در مسیر منتهی به عمارت با ایجاد یک ردیف قرینه از درختان، که محور اصلی باغ را تشکیل میدهند، با ترفند معماری بنا را در اصل قرار داده شده است ضمن اینکه سبب طولانی تر جلوه دادن بنا میشود.

عمارت هشتی :

از جمله دیگر بناهای مهم، عمارت هشتی است که منزلگاه بلند ترین بادگیر باغ به ارتفاع 33.8 متر میباشد. معماری این عمارت ساختمان دو طبقه با طراحی هشت ضلعی است که با درهای مشبک چشم نواز، اتاقک بادگیر، حوض خانه و پستو ها، مجموعه ی کلی این بنا را تشکیل میدهند. در طبقه بالا این عمارت ایوانی قرار دارد که امکان لذت بردن از فضای باغ را در اختیار بازدیدکنندگان قرار میدهد. عمارت هشتی در انتهای محور اصلی قرار دارد که به سبب معماری هوشمندانه بادگیر و ترکیب هوا هدایت شده از بادگیر با آب حوض های مرمرین حوض خانه، هوای خنک را به قسمت شاه نشین و دیگر تالار ها میفرستد. از این جهت به این بخش لقب عمارت تابستانه نیز داده شده است.

اندرونی شامل بخش های دیگری همچون حرمخانه، بخش مستخدمین، مطبخ، اصطبل و همچنین عمارت دیدبانی میشود.

بیرونی :

مستطیل کوچکتر بخش بیرونی باغ دولت آباد را تشکیل میدهد که در گذشته محل مستقر شدن کاروان ها و مراسمات حکومتی و ورزشی بوده است. بهشت آیین محور تقارن بخش اندرونی و بیرونی را تشکیل میدهد. عمارت سر در که بخش اصلی بهشت آیین به حساب می آید نیز دقیقا مرز مشترک دو باغ اندرونی و بیرونی است.

این باغ برای مدتی به فراموشی سپرده می شود تا اینکه وزارت فرهنگ و هنر ضمن اجراه ی این باغ از سازمان اوقاف آنرا به دفتر حفاظت آثار باستانی کشور واگذار میکند( سالهای 1348-1364) و عملیات مرمت باغ ( سال 1348) صورت میگیرد. مرمت باغ در بخش های : تالار آیینه، عمارت مستخدمان، عمارت تهران، کوچه ی سرپوشیده یا ساباط، عمارت حرمخانه، عمارت بادگیر، عمارت بهشت آیین، عمارت سرو، آب انبارو آشپزخانه انجام شده است.

تامین آب باغ :

قدرت مردم کویر در حفر معجزه ای به نام قنات بر هیچ کس پوشیده نیست. در آن زمان آب باغ دولت آباد توسط قناتی به طول 65 کیلومتر و به دستور خود محمد تقی خان احداث گردیده بود، تامین میشد. این قنات از طویل ترین و مهم ترین قنات های شهر یزد به شمار می آید که وظیفه انتقال آب از مهریز به یزد و به طور خاص باغ دولت آباد را برعهده داشته است. از نکات قابل توجه در حفر این قنات وقف نامه قنات است که به شرح دقیق وقف پرداخته است و در بخشی از آن برای استفاده از آب اینچنین آمد است که : " بر هیچ احدی مباح و روا نیست که پیش از گذشتن آب از باغ مذکور در آن تصرف نماید، اگر چه فی المثل، همه آب دادن یک وجب زمین باشد. مگر در صورتی که به جهت آفات سماوی، کمی آب به جایی برسد که گذشتن آب از باغ ممکن نباشد که در این صورت متولی را جایز است که در هر موضع که صلاح باشد آب را به مصرف برساند. خدا لعنت کند آن کسی را که قبل از بیرون آمدن آب از این باغ، حتی به اندازه سیراب کردن گنجشکی از آن استفاده کند. محصول اینجا وقف بارگاه مولا در نجف است. "

مشهور است که این آب پس از گذر از باغ به جوی ها و زمین های کشاورزی اطراف سرازیر می شده است و در مسیر خود سبب آبادانی بسیاری گردیده به گونه ای که نقل میشود که خیابانی که در قسمت شمالی این باغ قرار داشته به علت وفور درختان به خیابان هزار درخت معروف بوده است و این درختان مانع دیدن باغ میشده اند. هرچند متاسفانه امروزه این قنات ها خشک شده و آب باغ از چاه های عمیق حفر شده در باغ تامین میشوند.

در پایان بازدید از باغ شما را به لذت چشیدن شربت های خنک محلی و شیرینی های بی نظیر یزدی در کافی شاپ هایی که برای بازدیدکنندگان در فضای داخلی باغ در نظر گرفته شده است، دعوت میکنم! نکته قابل توجه این کافی شاپ این است که ساختمان آن در واقع بخشی از مطبخ عمارت اندرونی بوده است.

لذت این گردش خنک را در سفر خود به شهر کویری یزد از دست ندهید!

با دانایی سفر کنید.

مارکوپولو.