شقاق یا فیشر (fissure) یک ترک یا بریدگی کوچک در پوست یا بافت مقعد بوده که در طول کانال مقعد و در قسمت داخلی یا نزدیک ورودی مقعد ایجاد میشود. این ترک یا همان شقاق مقعدی به علت وجود مدفوع سفت، زور زدن هنگام دفع، یا فشار زیاد روی مقعد ایجاد شده و باعث ایجاد درد شدید هنگام اجابت مزاج و گاهی خونریزی خواهد شد.
به زبان ساده تر بیماری فیشر مثل یک خراش کوچک روی دیواره مقعد بوده که هنگام دفع مدفوع باعث ایجاد درد میشود.
شکاف های ناشی از شقاق مقعدی هرچند هم که کوچک باشند به دلیل اینکه مقعد دارای سیستم عصبی فراوان و حساسی است، سبب طاقت فرسا شدن درد ناشی از این بیماری خواهد شد. بسیاری از افراد علائم این بیماری را جدی نگرفته که همین موضوع سبب حاد شدن شقاق و پدید آمدن عواض زیادی در فرد خواهد شد.
درمان شقاق در صورتیکه بسیار خفیف و ابتدایی باشد با دارو یا پماد امکان پذیر میباشد. اما، زمانیکه شکاف ها عمیق تر باشند، یا به نوعی بیماری به نوع مزمن تبدیل شده باشد، تنها راه درمان آنها انجام لیزر شقاق یا جراحی خواهد بود.
علائم شقاق مقعدی
شقاق مقعد نیز مانند سایر بیماری های مقعدی دارای علائم طاقت فرسایی است که آسایش فرد را مختل می کند. احساس سوزش و درد شدید در مقعد بخصوص هنگام مدفوع کردن از اصلی ترین علائم فیشر مقعد می باشند. بسیاری از افراد با تصور اینکهعلائم بیماری شقاق در زنان و مردان متفاوت است، اقدام به خود درمانی نموده که بسیار کار خطرناک و پر عوارضی است.
در ادامه به معرفی برخی از شایع ترین علائم شقاق مقعدی می پردازیم:
- خونریزی مقعد
- درد شدید به صورت ناگهانی یا مداوم
- سوزش و خارش مقعد
- زخم و ترک در اطراف و درون مقعد
- برآمدگی و تورم
- سوزش قبل از اجابت مزاج
- تغییر رنگ مدفوع
- احساس ضایعه پوستی در مقعد
- در برخی موارد مشاهده ترشحات مقعدی
بنابراین به منظور کنترل و درمان به موقع از این بیماری بهتر است در صورت مشاهده هر یک از موارد و علائم ذکر شده با دکتر شقاق مقعدی مشورت کنید.
علت شقاق مقعدی
به وجود آمدن فیشر یا شقاق مقعد دلایل متعددی داشته که ممکن است برای هر فرد متفاوت باشد. اما از شایع ترین علت شقاق مقعدی میتوان به وارد شدن فشار بیش از حد به عضلات اسفنکتر اشاره نمود.
زمانی که بر اسفنکتر داخلی یا همان عضله حلقوی مقعد فشار بیش از حد وارد شود، این عضله به صورت غیر ارادی منقبض و سفت خواهد شد. در نتیجه خون رسانی به پوست و مخاط ناحیه مقعد کاهش یافته و بافت حساس مقعد ضعیف و شکننده میشود که در نهایت مدفوع سفت یا زور زدن هنگام دفع باعث ایجاد پارگی یا ترک کوچک در پوست مقعد خواهد شد که همان شقاق مقعدی یا فیشر است.
علاوه بر آن عوامل دیگری نیز می توانند علت شقاق مقعدی باشند که در ادامه آنها را بررسی خواهیم نمود.
- یبوست: یبوست از بزرگترین عامل های آسیب رسان به راست روده و مقعد است. مدفوع خشک و سفت (همان یبوست) موجب فشار آوردن بر دیواره های روده شده و انواع بیماری های مقعدی را به وجود می آورد. شقاق مقعدی نیز یکی از بیماری ها است. بنابراین هرچه مدفوع خشک تر باشد، میزان جراحت وارده بیشتر می شود.
- اسهال: همانگونه که مدفوع خشک موجب آسیب و جراحت می شود اسهال های مکرر نیز موجب به وجود آوردن فیشر یا شقاق مقعدی می شود.
- بارداری یا زایمان: بارداری و زایمان نیز یکی از دلایلی است که خانمها را برای مبتلا شدن به فیشر آسیب پذیر می کند. هنگام بارداری و بخصوص در آخرین ماه های بارداری، فشار افزایش یافته و ترک در مقعد و کانال رکتوم به وجود می آورد.
- رابطه مقعدی: همه ما میدانیم که مقعد خاصیت ارتجاعی نداشته و فشار زیاد موجب آسیب به آن می شود. بنابراین داشتن رابطه جنسی مقعدی چه برای خانمها و چه برای آقایان، خطر پارگی دریچه اطراف مقعد، فیشر و انواع بیماری های را افزایش می دهد.
- لباس زیر نامناسب: گاهی استفاده از لباس زیر های نامناسب با جنس نامرغوب می تواند موجب بروز زخم هایی در ناحیه تناسلی و از جمله بروز شقاق مقعد شود.
- عفونت های ناحیه تناسلی: عفونت هایی که از طریق ناحیه تناسلی انتقال می یابد نیز در بروز این بیماری بی تاثیر نیستند. زگیل تناسلی، اچ پی وی، کلامیدیا، سیفلیس، فیستول از دسته این بیماری ها می باشند.